آخرین اخبار از درگیری‌ها در شمال سوریه؛ عقب‌نشینی SDF از برخی مناطق حلب، حسکه، دیرالزور و رقه

در ۲۹ دی ماه، رسانه‌های نزدیک به دولت موقت سوریه مدعی شدند که ابومحمد الجولانی (احمد الشرع)، رئیس جمهور موقت سوریه و مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به توافق رسیدند. توافقی ۱۴ ماده‌ای که پس از هفته‌ها درگیری و میانجی‌گری فشرده منطقه‌ای و بین‌المللی حاصل شده و نقشه راهی برای ادغام سیاسی–امنیتی کردها در ساختار دولت مرکزی سوریه ترسیم می‌کند.

تحویل فوری اداری و نظامی استان‌های دیرالزور و رقه به دولت مرکزی، ادغام نهادهای غیرنظامی اداره خودگردان در حسکه در ساختارهای دولتی سوریه، ادغام فوری نیروهای نظامی و امنیتی SDF در وزارتخانه‌های دفاع و کشور سوریه، تعهد SDF به عدم جذب نظامیان و نیروهای حکومت سابق سوریه و ارائه فهرست اسامی آنان به دولت، صدور فرمان ریاست‌جمهوری برای انتصاب استاندار جدید حسکه، کاهش و حذف حضور نظامی سنگین در شهر عین‌العرب(کوبانی) در استان حلب، اخراج فرماندهان و اعضای غیرسوری حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) از خاک سوریه، پذیرش نامزدهای معرفی‌شده از سوی SDF برای مناصب نظامی، امنیتی و غیرنظامی، از جمله معاونان وزارت دفاع و کشور و اعضای ستاد کل، انتقال مدیریت اردوگاه‌های مرتبط با داعش به دولت سوریه و تعهد دولت سوریه به ادامه مبارزه با داعش در چارچوب ائتلاف بین‌المللی از مهم‌ترین مفاد توافق بوده‌اند.

پس از این توافق، مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) در شامگاه ۲۹ دی ماه طی پیامی اعلام کرد که پس از جنگ سختی که به آنها تحمیل شد، نیروهای SDF از استان‌های دیرالزور و رقه عقب‌نشینی کردند. وی بیان داشت که خواستار جلوگیری از وقوع جنگ بودیم اما طرف‌ها و کشورهای زیادی برای آن نقشه کشیده بودند. بر عقب‌نشینی تمام نیروهایمان از استان‌های رقه و دیرالزور به حسکه به توافق رسیدیم تا نیروهایمان تا جایی که امکان پذیر است از خاک و سرزمین خود دفاع کنند.

سرانجام در ۵ بهمن ماه، مرکز رسانه‌ای نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که توافقی ۱۵ روزه جهت آتش‌بس از طریق میانجیگری بین‌المللی در کردستان سوریه حاصل شده است. علی‌رغم توافق و اعلام آتش‌بس، درگیری‌های پراکنده در برخی مناطق شمالی سوریه میان طرفین همچنان ادامه دارد و دو طرف، یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم می‌کنند.

بر اساس آخرین اطلاعات، نیروهای الجولانی پس از سلسله درگیری‌های پراکنده و در چارچوب توافق با SDF، مناطق مختلفی از جمله غرانیج، هجین، ابوحمام، درنج، میادین نفتی و گازی العمر، التنک و کونکو، الشحیل، ذیبان، مراط، خشام در استان دیرالزور، محله‌های شیخ مقصود و اشرفیه شهر حلب، مرکده و الشدادی در استان حسکه، عین عیسی، تل السمن و الجرنیه در استان رقه را تصرف کردند. اگرچه نیروهای الجولانی در ابتدای بهمن ماه مدعی ورود به منطقه تل حمیس در استان حسکه شدند اما ویدیو و تصاویر منتشر شده توسط منابع میدانی نشان می‌دهد که نیروهای SDF در این منطقه حضور دارند و نیروهای الجولانی عقب‌نشینی کرده‌اند.

هم اکنون درگیری‌ها پراکنده و تبادل آتش در محور تل تمر واقع در شمال غربی شهر حسکه جریان دارد. طبق اذعان فرماندهان SDF، نظامیان حکومت الجولانی نیز در ۳۰ کیلومتری شهر حسکه مستقر شده‌اند. به نظر می‌رسد همزمان با تشدید درگیری‌ها و پیشروی نیروهای الجولانی در محور تل تمر، نیروهای مستقر در حومه جنوبی شهر حسکه نیز عملیات خود را آغاز کنند.

نکته برجسته در تحولات اخیر شمال سوریه، عدم ورود جدی و مؤثر آمریکا به حمایت نظامی–سیاسی از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) در برابر فشارها و پیشروی‌های نیروهای وابسته به حکومت ابومحمد الجولانی است. این سکوت را نمی‌توان صرفاً ناشی از محدودیت‌های میدانی یا ملاحظات تاکتیکی دانست؛ بلکه نشانه‌ای روشن از تغییر اولویت‌های راهبردی واشنگتن در پرونده سوریه است. آمریکا که سال‌ها SDF را به‌عنوان بازوی زمینی خود در شرق فرات به کار گرفت، اکنون تمایلی به درگیرشدن برای حفظ موقعیت این نیروها از خود نشان نمی‌دهد.

به نظر می‌رسد نقش SDF برای آمریکا تا حد زیادی به پایان رسیده است. در دوره حکومت بشار اسد، SDF دو کارکرد اساسی برای واشنگتن داشت؛ نخست، مبارزه با داعش و دوم، کنترل میادین نفتی شرق سوریه تحت پوشش حمایت از کردها. با سقوط دولت اسد و روی کار آمدن دولتی که مورد پذیرش و تعامل غرب قرار گرفته، این کارکردها عملاً موضوعیت خود را از دست داده‌اند. در چنین شرایطی، SDF از یک دارایی راهبردی به یک بار اضافی در روابط آمریکا با دولت جدید سوریه تبدیل شده است.

پذیرش توافق ۱۴ ماده‌ای و سپس آتش‌بس ۱۵ روزه از سوی SDF، بازتاب فشار میدانی و انزوای سیاسی این نیروهاست. عقب‌نشینی از مناطقی در استان‌های حلب، حسکه دیرالزور و رقه، تحویل میادین نفتی و ادغام نیروهای نظامی در ساختار دولت مرکزی، همگی حاکی از آن است که SDF بدون پشتوانه خارجی مؤثر، ناگزیر به پذیرش شروطی شده که چند ماه پیش حتی تصور آن دشوار بود.