دانش نظامی: بالگرد تهاجمی میل-۲۸

تاریخچه طراحی و توسعه

توسعهٔ Mi-28 از سال ۱۹۷۲ آغاز شد، زمانی که شوروی تصمیم گرفت جایگزینی کاملاً اختصاصی برای هلیکوپتر قدیمی Mi-24 Hind طراحی کند و توانایی‌های ضد‌تانک و آتش حمایتی را به سطحی پیشرفته‌تر برساند. در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی، طراحی اولیه توسط دفتر طراحی میل تحت مدیریت مارات تیچنکو انجام گرفت و نخستین نسخهٔ آزمایشی Mi-28 در ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲ به نخستین پرواز خود رسید. با این حال، به دلیل رقابت با طرح Ka-50 کاموف، مشکلات مالی پس از فروپاشی شوروی و تغییر اولویت‌های دفاعی، توسعه و تولید انبوه با تأخیر مواجه شد.
نسخه تولیدی اولیه (Mi-28A) در دهه ۹۰ معرفی شد، اما نسخه ارتقایافته Mi-28N “Night Hunter” با قابلیت عملیات شبانه و تمام‌هوایی، در سال ۲۰۰۹ وارد خدمت رسمی ارتش روسیه شد. در ادامه، نسخهٔ پیشرفته‌تر Mi-28NM با سامانه‌های راداری به‌روز، موتورها و آویونیک مدرن برای آگاهی بیشتر از میدان جنگ توسعه یافت که آن را به یکی از مدرن‌ترین هلیکوپترهای تهاجمی روسیه بدل کرده است.

مشخصات کلی بالگرد میل-۲۸

میل-۲۸ یک بالگرد تهاجمی ضد‌زره است که برای انهدام تانک‌ها، وسایل نقلیه زرهی، یگان‌های دشمن و اهداف نرم در خطوط مقدم طراحی شده و برخلاف Mi-24، ظرفیت حمل نیرو را ندارد و کاملاً روی مأموریت‌های رزمی متمرکز است. این هواگرد دو سرنشینه است (خلبان در عقب و افسر تسلیحات در جلو) و موتورهای توربوشفت دوگانهٔ آن، توانایی مانورپذیری بالا و سرعت مناسب را فراهم می‌کنند.

طول بدنه Mi-28 حدود ۱۷.۹ متر با قطر روتور اصلی ۱۷.۲۰ متر و ارتفاع نزدیک ۳.۸ متر است. طراحی بدنه آیرودینامیک مشابه بالگردهای تهاجمی رایج بوده، اما با تأکید بر زره حفاظتی و استقرار سیستم‌های پیشرفته در زیر بدنه طراحی شده است.

پیکربندی دو‌موتوره با دو روتور مجزا و بال‌کوتاه در طرفین کمک می‌کند تا در شرایط مختلف پروازی، از جمله عملیات نزدیک به سطح زمین، عملکرد بهتری ارائه دهد.

این بالگرد دارای سه ارابه فرود غیرقابل جمع شدن است. ارابه‌های فرود و صندلی‌های جذب کننده انرژی در هنگام سقوط در ارتفاع کم از خدمه محافظت می‌کنند.

محافظت زرهی بدنه

یکی از مشخصه‌های برجستهٔ Mi-28 پوشش زرهی قوی آن است که در برابر آتش‌های سنگین و مهمات ناتو کلاس ۷.۶۲ و ۱۲.۷ میلی‌متری و همچنین گلوله‌ها ۲۰ میلی‌متری مقاومت دارد. میل-۲۸ دارای یک کابین کاملاً زره پوش و شیشه ضدگلوله است. کابین و بدنهٔ حیاتی آن طوری طراحی شده‌اند که خدمه را در برابر برخوردهای شدید نیز محافظت کنند؛ موضوعی که در طراحی نسخه‌های پیشین مورد توجه بوده و در مدل‌های جدید نیز بهینه شده است. این بالگرد نسبت به Mi-24 دارای ۲.۵ برابر اثر حرارتی کمتری است.

همچنین کابین خلبان جلو و عقب به صندلی مقاوم در برابر شوک/سقوط AK-2005 مجهز شده‌اند.

موتورها و پره‌ها

بالگرد Mi-28 از دو موتور توربوشفت TV3-117VMA با قدرت حدود ۲۲۰۰ اسب بخار و یا دو موتور توربوشفت VK-2500P (در نسخه NM) با قدرت حدود ۲۵۰۰ اسب بخار بهره می‌برد. این موتورها قدرت مورد نیاز برای روتور پنج‌پرهٔ اصلی و روتور چهار‌پرهٔ عقب را تامین می‌کنند. این موتور قدرتمند و پیکربندی روتورها باعث می‌شود هلیکوپتر بتواند در سرعت‌های بالا، ارتفاع‌های متوسط و در میدان‌های جنگی پرتراکم عملکرد مناسبی داشته باشد. بیشترین سرعت این بالگرد ۳۲۴ کیلومتر در ساعت اعلام شده است. همچنین میل-۲۸ می‌تواند به عقب و پهلو با سرعت ۱۰۰ کیلومتر در ساعت پرواز کند و قادر به چرخش معکوس با ۴۵ درجه در ثانیه است.

در نسخه صادراتی این بالگرد یعنی Mi-28NE موتورهای بالگرد به ورودی هوای محافظت شده در برابر گرد و غبار و شن مجهز شده‌اند. این ویژگی، بالگرد میل-۲۸ را برای کاربری در شرایط آب و هوایی خشک و بیابانی آماده می‌کند. بنابر اطلاعات سازنده این ورودی هوا بازدهی ۹۳٪ ارائه می‌دهد.

آویونیک و ناوبری میل-۲۸

بالگرد Mi-28N مجهز به سامانه اویونیک دیجیتال یکپارچه BRE0-28N است. این سامانه بر پایه یک کاکپیت دیجیتال دو نفره با نمایشگرهای چندمنظوره، رایانه مأموریت مرکزی و ناوبری ترکیبی INS به‌همراه GLONASS/GPS ساخته شده است و امکان عملیات در شب و شرایط تمام‌وقت/تمام‌هوا را فراهم می‌کند.

در کابین خلبان، دو نمایشگر چندمنظوره LCD از نوع MFI-10-6M نصب شده است که اطلاعات پروازی و ناوبری، داده‌های بدنه و موتور، وضعیت تسلیحات و اطلاعات اهداف را نمایش می‌دهند. علاوه بر این، خلبان می‌تواند با استفاده از سامانه ILS-28 (نمایشگر هدآپ) سلاح‌های شلیک مستقیم را هدف‌گیری کند. کابین توپچی نیز دارای دو نمایشگر رنگی مشابه است که برای ناوبری و هدف‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این بالگرد به اتوپایلوت چهارکاناله، سامانه جلوگیری از برخورد با زمین (TAWS)، نقشه‌های دیجیتال، ارتباطات امن رادیویی و دیتالینک مجهز است و به خدمه اجازه می‌دهد در ارتفاع بسیار پایین با پایداری بالا پرواز کرده و مأموریت‌های نفوذ تاکتیکی را انجام دهند. تمرکز اصلی طراحی، افزایش آگاهی موقعیتی خلبان و افسر تسلیحات و کاهش حجم کار خدمه در مأموریت‌های پیچیده، به‌ویژه عملیات‌های شبانه و کم‌دید است.

حسگرهای الکترواپتیکال میل-۲۸

در دماغه Mi-28 یک مجموعه الکترواپتیکال شامل دوربین تلویزیونی روز، سامانه تصویرساز حرارتی (FLIR) برای دید شب، و مسافت‌یاب/طراح لیزری نصب شده است که امکان شناسایی، قفل و هدایت تسلیحات هدایت لیزری را در فواصل چند کیلومتری فراهم می‌کند.

سامانه اپتیکی-الکترونیکی OPS-28 به‌عنوان حسگر اصلی جستجو و هدف‌گیری بالگرد Mi-28 شناخته می‌شود. این سامانه دارای کانال تلویزیونی، کانال فروسرخ جلوی دید (FLIR)، فاصله‌یاب لیزری LD-294 و لینک داده‌های فرمان رادیویی است. سه حسگر این سامانه در یک سکوی چرخان استوانه‌ای با تثبیت ژیروسکوپی در زیر دماغه بالگرد قرار گرفته‌اند که قابلیت چرخش ۱۱۰ درجه به طرفین، ۱۳ درجه به بالا و ۴۰ درجه به پایین دارد. این سامانه توسط کارخانه اپتیک-مکانیک کراسنُوگورسک (Zenith) ساخته شده است. فاصله‌یاب لیزری، دوربین حرارتی و دوربین تلویزیونی پشت دو پنجره شیشه‌ای تخت در سکوی چرخان مخفی شده‌اند. دوربین حرارتی دارای دو میدان دید ثابت با بزرگنمایی ۳ برابر و ۸ برابر است، در حالی که دوربین تلویزیونی توانایی بزرگنمایی تا ۲۰ برابر دارد.

در شرایطی که میدان نبرد روزانه به‌وسیله باران یا دود پوشیده شده و دید مستقیم بیش از ۱.۵ کیلومتر نیست، دوربین حرارتی OPS-28N قادر است موشک ضدتانک 9M120 Ataka-V را به سمت اهدافی در فاصله بیش از ۳ کیلومتر هدایت کند. در شرایط دید مناسب، حسگر تلویزیونی این سامانه می‌تواند تانک‌ها را در فاصله ۷ کیلومتری شناسایی کرده و امکان حمله موشکی در برد ۵ کیلومتر را فراهم سازد.

همچنین در Mi-28N یک سامانه الکترواپتیکی نظارتی با نام TOES-521 برای خلبان در زیر دماغه تعبیه شده است. در بالگرد Mi-28NM هم سامانه الکترواپتیکی ارتقا یافته SMS-550 نصب شده است.

رادار و سامانه‌های دفاعی میل-۲۸

در گونه‌های پیشرفته‌تر بالگرد Mi-28 (به‌ویژه Mi-28NM) یک رادار موج میلیمتری N025 ساخت شرکت GRPZ بالای ملخ اصلی نصب می‌شود. این رادار برای نقشه‌برداری از سطح زمین، شناسایی اهداف سطحی، هدایت و معرفی اهداف به سامانه الکترواپتیکی، و همچنین انجام مأموریت‌های هواشناسی و هوا به هوا به‌کار می‌رود. این رادار در نسخه N025M در باندهای Ka و X فعالیت می‌کند و کانال سوم این سامانه هم در باند L برای سامانه شناسایی دوست از دشمن (IFF) بکار می‌رود. لازم به ذکر است رادار N025M همانند نسخه پایه N025 قادر به تخصیص مستقیم اهداف به تسلیحات نیست و صرفاً مختصات اولیه اهداف را در اختیار سامانه اپتیکی-الکترونیکی OPS-28 قرار می‌دهد.

در حالت نقشه‌برداری از عوارض زمین، این رادار می‌تواند یک بخش ۹۰ درجه‌ای را در جلوی بالگرد اسکن کند و عوارض زمین را نقشه‌برداری کند که به حسگر OPS-28 کمک می‌کند تا به سرعت به سمت هدف انتخاب شده نشانه‌گیری کند. در حالت هوا به هوا، N025 یک بخش ۱۸۰ درجه‌ای رو به جلو را پوشش می‌دهد. شرکت سازنده ادعا می‌کند که N025 حداکثر برد تشخیص ۲۰ کیلومتر در برابر تانک‌های اصلی میدان نبرد را دارد. این رادار همچنین دارای حالت نشانگر هدف متحرک (MTI) با برد تشخیص ۲۰ کیلومتر در برابر اهداف هوایی است.

در بالگرد میل-۲۸ در گونه Mi-28NM در قسمت دماغه یک آنتن دیتالینک AS-BPLA برای هدایت موشک LMUR تعبیه شده است. موشک هوا به سطح هدایت‌پذیر چندمنظوره سبک (LMUR) که با نام‌های Izdeliye 305 و Item 305 نیز شناخته می‌شود بردی معادل ۱۴/۵ کیلومتر دارد و برای انهدام طیف وسیعی از اهداف زمینی کاربرد دارد.

شکل آنتن سیستم هدایت موشک AS-BPLA که روی Mi-28NM نصب شده است، نشان می‌دهد که زاویه دید آن +/-۹۰ درجه نسبت به محور بالگرد است، به این معنی که بالگرد پس از شلیک موشک قادر به مانور در این محدوده است.

بالگرد میل-۲۸ (در نمونه NM) به سامانه دفاعی L370V28 Vitebsk مجهز است. سامانه L370V28 Vitebsk مجموعه‌ای یکپارچه از تجهیزات هشدار و مقابله است که شامل گیرنده هشدار راداری L150-28M، گیرنده هشدار لیزری L-140M، گیرنده‌ هشدار فرابنفش L370-2، سامانه مقابله فروسرخ جهتی مبتنی بر لیزر L370V28-5L (DIRCM) و سامانه پخش کننده‌های خاشه و شراره (چف و فلر) UV-26 می‌شود.

تسلیحات میل-۲۸

بالگرد Mi-28 به عنوان یک سکوی تهاجمی، مجموعه‌ای متنوع از سلاح‌ها را حمل می‌کند که آن را برای مقابله با طیف گسترده‌ای از اهداف زمینی و برخی اهداف هوایی کم‌ارتفاع مناسب می‌سازد.

یک توپ خودکار ۳۰ میلی‌متری 2A42 در زیر دماغه نصب شده است که قابلیت چرخش و نشانه‌روی انعطاف‌پذیر برای درگیری دقیق با خودروهای زرهی سبک، نیروهای پیاده و استحکامات را فراهم می‌کند. توپ ۳۰ میلی‌متری با سیستم هدف‌گیری منسوب بر کلاه خلبان که از جهت چشم خلبان پیروی می کند هدایت می‌شود.

بر روی چهار جایگاه تسلیحاتی زیر بال‌های کوچک، بسته‌های متفاوتی شامل راکت‌های غیرهدایت‌شونده ۸۰ میلی‌متری، موشک‌های هدایت‌شونده ضدتانک مانند Ataka و Vikhr، و در برخی پیکربندی‌ها موشک‌های هوا‌به‌هوا کوتاه‌برد برای دفاع نزدیک قابل نصب است.

این تنوع سلاح باعث می‌شود خدمه بتوانند ترکیب مهمات را متناسب با مأموریت انتخاب کنند و میان دقت، برد و قدرت تخریب تعادلی مؤثر برقرار سازند، در حالی که سامانه‌های نشانه‌روی و حسگرهای الکترواپتیکی، دقت و کارایی رزمی این تسلیحات را افزایش می‌دهند.

مدل‌های مختلف میل-۲۸

Mi-28A: نسخه پایه دهه ۱۹۸۰، عمدتاً آزمایشی. این مدل سامانه‌های دید در روز، توپ ۳۰ میلی‌متری، جایگاه‌های تسلیحاتی زیر بال و سامانه‌های پایه ناوبری و ارتباطی را داشت؛ اما قابلیت رزمی شبانه و در شرایط بد جوی محدود بود. Mi-28A بیشتر نقش سکوی آزمایشی و پایه توسعه برای نسخه‌های بعدی را ایفا کرد و به تولید گسترده نرسید.

Mi-28N (Night Hunter): مهم‌ترین جهش در خانواده Mi-28. این نسخه با اضافه شدن رادار آرایه‌ای در بالای ملخ (mast-mounted)، سامانه‌های دید حرارتی، دوربین‌های الکترواپتیکی پیشرفته و ناوبری اینرسی/ماهواره‌ای، امکان عملیات ۲۴ ساعته را به دست آورد. آویونیک دیجیتال، افزایش بقاپذیری، و هماهنگی بهتر میان سامانه‌های تسلیحاتی از ویژگی‌های کلیدی آن است. این نمونه به هسته اصلی ناوگان تهاجمی روسیه تبدیل شده است.

Mi-28NE: مشتق صادراتی از Mi-28N است که با توجه به الزامات کشور خریدار، برخی سامانه‌ها (به‌ویژه ارتباطی و شناسایی) تغییر پیکربندی می‌شوند. این نسخه از نظر قدرت آتش، برد و بقاپذیری تقریباً هم‌تراز Night Hunter است و برای کار در اقلیم‌های متنوع (گرم، گردوغبار، مرتفع) سازگار شده است.

Mi-28NM: این نمونه پیشرفته‌ترین عضو خانواده بالگردهای میل-۲۸ است. بازطراحی جزئی بدنه و ملخ برای کارایی بیشتر، رادار چندحالته جدید، پیوند داده‌ای برای همکاری شبکه‌محور با پهپادها و واحدهای زمینی، آویونیک کاملاً دیجیتال، سامانه‌های دفاعی ارتقایافته و گزینه‌های تسلیحاتی دقیق‌تر (ازجمله موشک‌های هدایت‌شونده جدید) از جمله ارتقاهای این بالگرد هستند. هدف این نسخه افزایش بقاپذیری، آگاهی تاکتیکی خدمه و کارایی در محیط‌های تهدیدآمیز مدرن است.

Mi-28UB: این نمونه برای آموزش طراحی شده است اما توان رزمی خود را نیز حفظ می‌کند. کابین دوگانه با امکانات کنترل کامل از سوی مربی، تجهیزات آموزشی ویژه و بهبود ایمنی در آن تعبیه شده است. با وجود تمرکز آموزشی، Mi-28UB می‌تواند حمل سلاح و مأموریت‌های واقعی را نیز انجام دهد و در عمل، جایگزینی انعطاف‌پذیر برای اسکادران‌های آموزشی/عملیاتی است.

کاربران و بازار صادرات

بالگرد تهاجمی میل-۲۸ در درجه اول توسط نیروی هوافضای روسیه به‌عنوان اپراتور اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بیش از ۹۲ فروند Mi-28N، حدود ۱۹ فروند Mi-28UB آموزشی و حداقل ۹ فروند Mi-28NM تا پایان ۲۰۲۴ در خدمت نیروی هوافضای روسیه بوده است. همچنین سفارش برای ۹۸ Mi-28NM و ۱۲ Mi-28UB دیگر تا ۲۰۲۷ نیز وجود دارد. به صورت کلی روسیه بزرگ‌ترین ناوگان Mi-28 را در جهان دارد.

در خارج از روسیه، نیروی هوایی الجزایر حدود ۴۲ فروند Mi-28NE در خدمت دارد، در حالی که عراق حدود ۱۷ فروند Mi-28NE و ۴ Mi-28UB در ناوگان خود دارد و نیروی هوایی اوگاندا نیز حداقل ۴ فروند Mi-28NE دریافت کرده است و سفارش دو فروند دیگر در جریان است.

لازم به ذکر است در آذر ۱۴۰۲ جانشین وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح از قطعی شدن خرید بالگرد رزمی میل-۲۸ خبر داده بود. پس از گذشت یکسال از این خبر، با انتشار تصاویر غیررسمی از حضور این بالگرد در آشیانه ای در ایران،‌ ورود این بالگرد به سازمان رزم نیروهای مسلح ایران تایید شد. ورود این بالگرد به سازمان رزم نیروهای مسلح ایران کمک شایانی به رفع خلاءهای موجود در ناوگان بالگردی قدیمی ایران خواهد کرد. این بالگردها می‌توانند توان پشتیبانی نزدیک نیروی هوایی کشور را تا حد قابل قبولی ارتقاء بدهند.

مشخصات بالگرد میل-۲۸:
نوع: بالگرد تهاجمی
ساخت: روسیه
سازنده: کارخانه هلیکوپترسازی مسکو میل
نخستین پرواز: ۱۹۸۲
ورود به خدمت: ۲۰۰۹
خدمه: ۲ نفر
طول: ۱۷ متر
بالهای کوتاه: ۴.۸۸ متر
ارتفاع: ۳.۸۲ متر
وزن خالی: ۸۵۹۰ کیلوگرم
وزن ناخالص: ۱۰۷۰۰ کیلوگرم
بیشترین وزن برخاست: ۱۱۵۰۰ کیلوگرم
موتور : ۲ موتور توربوشفت Klimov TV3-117 با توان ۲۱۹۴ اسب بخار یا ۲ موتور توربوشفت VK-2500P (در نسخه NM) با قدرت حدود ۲۵۰۰ اسب بخار
قطر روتور: ۱۷.۲ متر
مساحت روتور: ۲۳۲.۳۵ مترمربع
بیشترین سرعت: ۳۲۴ کیلومتر در ساعت
برد: ۴۳۵ کیلومتر
برد رزمی: ۲۰۰ کیلومتر
برد فرابری: ۱۱۰۰ کیلومتر
مداومت پروازی: ۲ ساعت
سقف پرواز: ۵۷۰۰ متر

تسلیحات:

توپ: یک توپ ۳۰ میلی‌متری شیپونوف 2A42 در برجک زیر دماغه، با ۲۵۰ گلوله (قابلیت چرخش افقی حدود ±۱۱۰ درجه)

نقاط حمل سلاح: دو پایلون زیر هر بالچه کوتاه برای نصب بمب، راکت، موشک و غلاف توپ. پیکربندی‌های اصلی شامل:

• ۱۶ موشک ضدزره Ataka-V به‌همراه ۴۰ راکت S-8، یا
• ۱۶ موشک Ataka-V به‌همراه ۱۰ راکت S-13، یا
• ۱۶ موشک Ataka-V به‌همراه دو غلاف توپ ۲۳ میلی‌متری UPK-23-250 (هر غلاف با توپ GSh-23L و ۲۵۰ گلوله)

مهمات قابل نصب دیگر:

• موشک‌های ضدتانک 9K121 Vikhr
• موشک‌های 9M123 Khrizantema (نسخه 9M123VM با رادار کنترل آتش و هدایت راداری موج میلی‌متری ACLOS)
• موشک LMUR
• موشک‌های هوا به هوای Igla-V و Vympel R-73
• دو غلاف پخش‌کننده مین KMGU-2
• گونه‌ای نامشخص از موشک هوا به هوای 9K333 Verba

پوسترهای بالگرد جنگی میل-۲۸ به فارسی، انگلیسی و روسی:

تصاویر بیشتر از بالگرد رزمی میل-۲۸:

استفاده از محتوای تحولات جهان اسلام فقط با ارجاع‌دهی و ذکر نام “تحولات جهان اسلام” مجاز است.

منابع:
Mil_Mi-28 | mil-mi-28 | Mil_Mi-28 | mi-28-havoc | mil-mi-28a-n-havoc | mi-28 | Mi 28NE | Mil Mi-28 | Mi-28-havoc | Mil_Mi-28 | AirDejaVu | Russia’s Mi-28NM | Mi-28