دانش نظامی: مهمات پرسه‌زن تاکتیکی اسپایک فایرفلای

آشنایی اولیه: اسپایک فایرفلای از تلاش‌های مشترک بین صنایع رافائل و وزارت دفاع اسرائیل پدید آمده است. طراحین تاریخچه آن را به ایده‌های نوآورانه در اواخر دهه ۱۹۸۰ نسبت میدهند، هرچند توسعه کامل آن حدود سال ۲۰۱۸ تحقق یافت. این سیستم در ژوئن ۲۰۱۸ رونمایی شد و در سال‌های ۲۰۲۰-۲۰۲۱ به خدمت وارد شد. این مهمات بخشی از خانواده گسترده موشک‌های هدایت‌شونده اسپایک است.

اسپایک فایرفلای، منحصراً برای استفاده توسط پیاده‌نظام پیاده در محیط‌های شهری پیچیده و پرچالش طراحی شده است. این سیستم قابلیت‌های شناسایی دقیق، کسب اهداف پنهان و اجرای ضربه‌های دقیق فراتر از خط دید مستقیم را فراهم می‌کند، در حالی که امکان لغو مأموریت در هر لحظه و بازیابی ایمن مهمات در صورت نیاز را نیز به همراه دارد. این سامانه قادر است با بهره‌گیری از قابلیت برخاست و فرود عمودی و اثر حرارتی و صوتی بسیار پایین که آن را تقریباً غیرقابل کشف می‌سازد، به صورت رزمی یا شناسایی فعالیت کند. با این حال، محدودیت‌هایی مانند مقاومت در برابر بادهای قوی و محدودیت‌های استقامت پروازی، استفاده از آن را به شرایط خاص و عملیات کوتاه‌مدت محدود می‌سازد.  

یک سیستم کامل شامل سه مهمات در کنیستر، همراه با یک واحد کنترل سبک‌وزن است که توسط یک اپراتور در کوله‌پشتی حمل می‌شود. این امر آن را برای نیروهای پیاده و نیروهای ویژه سریع‌الاستقرار می‌کند. اسپایک فایرفلای توسط نهادهایی مانند ارتش ایالات متحده برای پتانسیل پذیرش گسترده‌تر در نیروهای پیاده‌نظام ارزیابی شده است.

تاریخچه توسعه و مشخصات عملیاتی: اسپایک فایرفلای توسط شرکت «سیستم‌های دفاعی پیشرفته رافائل» با همکاری وزارت دفاع اسرائیل توسعه یافته و ریشه‌های مفهومی آن به اواخر دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که مهندس «یاکی هاتز» برای نخستین‌بار ایده‌ی یک پهپاد فشرده و قابل‌حمل توسط نفرات پیاده را مطرح کرد؛ پرنده‌ای که بتواند در هوا معلق بماند و با حداقل ریسک برای اپراتور، به هدف حمله کند.

با این حال، این ایده‌ها تا حدود سال ۲۰۱۸ به یک نمونه اولیه عملیاتی تبدیل نشدند؛ موضوعی که به رونمایی عمومی آن در ژوئن همان سال در نمایشگاه‌های دفاعی انجامید. مدت کوتاهی بعد، تولید انبوه آغاز شد و ارتش اسرائیل تا سال ۲۰۲۰ آن را به خدمت گرفتند و برای کاربرد عملیاتی، نام «مائوز» را بر آن گذاشتند. این نام‌گذاری با نام های پیشین خانواده گسترده موشک‌های هدایت‌شونده الکترو-اپتیکال اسپایک هم‌راستا است؛ هر یک از این نسخه‌ها برای بردهایی از ۲ تا ۳۲ کیلومتر و برای پلتفرم‌های زمینی، هوایی و دریایی بهینه‌سازی شده‌اند.

تاکنون بیش از ۳۹ کشور—از جمله ۱۹ عضو اتحادیه اروپا و ناتو—سامانه‌های اسپایک را به خدمت گرفته‌اند. در سطح جهانی، بیش از ۳۶٬۰۰۰ موشک تحویل داده شده و بیش از ۷٬۰۰۰ موشک در آموزش و نبرد شلیک شده است.

در هسته طراحی خود، وزن اولیه هر مهمات فایرفلای ۳ کیلوگرم بود که در نسخه ارتقایافته ال-اسپایک 1X به ۲.۲ کیلوگرم کاهش یافته است. این سامانه از نظر حمل‌پذیری بسیار کارآمد است؛ به‌طوری که کیت کامل آن—شامل سه مهمات پرسه‌زن، یک واحد کنترل مقاوم مبتنی بر تبلت با وزن ۱ تا ۲ کیلوگرم، باتری‌ها، شارژرها و کوله‌پشتی—در مجموع حدود ۱۵ کیلوگرم وزن دارد و امکان استقرار آن را در سطح جوخه یا گروهان، حتی توسط یک سرباز، فراهم می‌کند.

بدنه استوانه‌ای این مهمات حدود ۸۰ میلی‌متر قطر، ۴۰۰ میلی‌متر ارتفاع دارد و به سه پایه جمع‌شونده برای فرود پایدار و بازیابی مجهز است. سامانه پیشران آن از روتورهای کواکسیال دوپروانه‌ای با چرخش معکوس تشکیل شده که توسط دو موتور الکتریکی و باتری تغذیه می‌شوند. این پیکربندی، قابلیت برخاست و فرود عمودی، اثر صوتی و بصری پایین برای عملیات پنهانی، و پایداری پروازی در بادهایی با سرعت تا ۱۰ متر بر ثانیه را تضمین می‌کند.

ساختار مدولار مهمات از سه بخش اصلی تشکیل شده است: بخش جلویی حسگرها که شامل تصویرگر حرارتی مادون قرمز، حسگر الکترو-اپتیکال CMOS و حسگرهای مجاورتی برای رهگیری چابک هدف است؛ بخش مرکزی باتری که مداومت پروازی ۱۵ دقیقه در حالت مسلح یا تا ۳۰ دقیقه در پیکربندی شناسایی—با جایگزینی کلاهک توسط یک باتری ثانویه اختیاری—را فراهم می‌کند.

و در نهایت، بخش عقبی بار که یا کلاهک انفجاری-ترکش همه‌جانبه با جرم ۳۵۰ گرم (افزایش‌یافته به ۴۲۰ گرم در مدل جدید) برای ایجاد اثرات کشنده را در خود جای می‌دهد، یا باتری اضافی برای انجام مأموریت‌های نظارتی طولانی‌تر در آن قرار میگیرد. از نظر عملیاتی، سیستم اسپایک فایرفلای از یک لینک داده دوطرفه استاندارد نظامی بهره می‌برد که امکان انتقال تصاویر در لحظه با کیفیت بالا و داده‌های تله‌متری دقیق را به واحد کنترل زمینی فراهم می‌کند. هر مهمات از طریق دستورات لمسی روی رابط تبلت‌مانند کنترل میشود.

سیستم هدایت چندین حالت عملیاتی پیشرفته را پشتیبانی می‌کند، از جمله ناوبری خودکار بر اساس نقاط از پیش مشخص شده، هدایت دستی بر پایه FPV و هدایت انسان محور که اجازه هدف‌گیری دقیق و تصمیم‌گیری نهایی توسط اپراتور را می‌دهد. بردهای عملیاتی اولیه این سیستم حدود ۵۰۰ متر در محیط‌های شهری پرمانع و تا ۱۵۰۰ متر در مناطق باز بود، با سرعت‌های مانور تا ۶۰ کیلومتر بر ساعت برای مانور آرام و سرعت حمله‌ه پرسرعت تا ۷۰ کیلومتر بر ساعت برای ضربه‌های سریع و دقیق.

ارتقای سال ۲۰۲۵ به نسخه L-Spike 1x که بر اساس دو سال بازخورد عملیاتی از میدان‌های واقعی انجام شد، برد را به حداکثر ۵ کیلومتر افزایش داد، همچنین الگوریتم‌های نرم‌افزاری دید روز و شب برای شناسایی بهتر اهداف در شرایط نوری متنوع بهبود داده شد و سامانه ناوبری SLAM  مستقل از GPS برای پیش‌بینی حرکت اهداف و مقاومت بهبودیافته در محیط‌های آلوده به جنگال اضافه شدند. علاوه بر این، پیکربندی‌هایی جدید با قابلیت نصب روی خودرو برای فایرفلای معرفی شدند.

تاریخچه عملیاتی: اولین حضور اسپایک فایرفلای در عملیات نگهبان دیوارها در مه ۲۰۲۱ رخ داد، جایی که یک جوخه از تیپ چتربازان ارتش صهیونی از آن برای شناسایی و قتل اهداف حماس در غزه استفاده کرد و کارایی آن را نشان داد. استفاده‌های بعدی شامل حمله جنین در ژوئیه ۲۰۲۳ بود، جایی که شش مهمات تحت هدایت واحدهای مگلان و دوودوان، بی‌صدا از طریق محیط شهری چندین نفر را هدف قرار دادند. در جنگ غزه پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، این سیستم به طور گسترده استفاده شده است. برای مثال، تصاویر تبلیغاتی از رافائل یک مهمات را در حال ردیابی و حمله به یک فرد در میان آوار نشان می‌دهد.