خط راه آهن خواف-هرات؛ گام ایران برای مدیریت آسیای میانه

خط خواف-هرات به همراه راه آهن میرجاوه دو خطی هستند که شبکه سراسری راه آهن ایران را به کشورهای پاکستان و افغانستان متصل می‌کنند.
خواف نیز از جهت شمال به راه آهن تهران-مشهد-سرخس و از جهت جنوب به راه آهن یزد که به مهمترین بندر تجاری ایران یعنی بندرعباس راه دارد، متصل می‌شود. از طرفی شبکه راه آهن ایران از طریق ترکیه به اروپا ارتباط دارد که اهمیت این موضوع را برای افغانستان افزایش می‌دهد.

طرح پروژه ساخت این خط آهن در ایران از سال ۱۳۸۶ شکل گرفت و در خاک افغانستان نیز در سال ۱۳۹۵ آغاز شد.
این راه‌آهن در چهار بخش ساخته شده است که دو بخش آن در خاک ایران به طول ۷۸ کیلومتر و دو بخش دیگر در خاک افغانستان به طول ۱۴۷ کیلومتر قرار دارد.
گفته می‌شود ایران در این پروژه بیش از ۲۰ هزار میلیارد ریال هزینه کرده و پیش‌بینی می‌شود در روندی کوتاه مدت سالانه دو میلیون تن کالا و ۲۰۰ هزار مسافر از این طریق جابجا شوند که بازدهی مناسبی خواهد داشت. افغانستان نیز برای انجام این پروژه بیش از ۵۸.۵ میلیون دلار هزینه کرده است. (در راستای کمک به اجرای این پروژه ایتالیا وام ۶۰ میلیون یورویی را به دولت افغانستان اعطا کرده است که بازپرداخت آن ۴۰ ساله است.)
در نهایت این پروژه پس از ورود اولین محموله تجاری به صورت آزمایشی به وسیله قطار از ایران، در تاریخ ۲۰ آذر ۹۹ توسط روسای جمهور دو کشور افتتاح شد.

در خصوص اهمیت این پروژه باید گفت که این مسیر ریلی بواسطه صادرات و انتقال منابع سنگ آهن غرب افغانستان به دنیا از طریق خاک ایران اهمیت بالایی برای افغانستان دارد و ایران نیز از این طریق می‌تواند کالاهای مورد نیاز افغانستان را تولید و به این کشور صادر کند و همچنین از خط آهن شمال افغانستان به جهت ارتباط زمینی با چین استفاده کند.
تحلیلگران افغانستانی معتقدند خط آهن خواف-هرات فرصت مناسبی جهت ایجاد شغل برای ۶۰۰ هزار جوان هراتی است و می‌تواند میزان تولید معادن افغانستان را نیز تقویت کند.
برخی تحلیلگران رسانه های خارجی نیز عنوان کرده اند که این پروژه و بطور کلی طرحهای ایران برای توسعه دسترسی‌ها و ارتباط زمینی کشورهای افغانستان، عراق، سوریه و لبنان و… منجر به تحول اقتصادی منطقه و همچنین زمینه ساز تشکیل ائتلاف اقتصادی این کشورها می‌شود.
از طرفی دیگر افغانستان نیز از حالت کشوری محصور در خشکی، با اقتصادی مصرف محور و وابسته به قدرتهای خارجی به کشوری تبدیل خواهد شد که می‌تواند از طریق شبکه ریلی ایران با کشورهای مختلف تجارت و صادرات داشته باشد.
این کشور تاکنون برای راه‌اندازی شبکه راه آهن خود مذاکراتی را با کشورهای پاکستان و ترکمنستان انجام داده است که هیچ یک نتیجه موثری در روند ارتباطات ریلی افغانستان نداشته است. طرح احیای جاده ابریشم نیز که توسط چین دنبال می‌شد اساسا ارتباطی با شبکه ریلی افغانستان ندارد و در مجموع می‌توان گفت: ایران در منطقه آسیای میانه نیز نقشی محوری دارد و برای افغانستان و سایر کشورهای منطقه می‌تواند متحدی قدرتمند و شریکی قابل اتکا باشد که در تمامی بحران‌ها به کمک آنها بیاید و همانند آمریکا و اروپا و سایرین تنها به استعمار و استعمال آنها نپردازد.