چرا توافقات راهبردی تهران-مسکو روی کاغذ می ماند؟

نویسنده:
پنجشنبه ۲۸ تیر ۹۷ - ۱۱:۴۵
https://iswnews.com/?p=13232

اهمیت و دستاوردهای سفر ولایتی به روسیه و موانع پیش رو ؛ بیان منطق تصمیم گیری روسیه در سیاست خارجی و نتیجه گیری

چرا توافقات راهبردی تهران-مسکو روی کاغذ می ماند؟

برخی از مدیران میانی کشورهای روسیه و ایران تمایلی به توسعه روابط بین دو کشور ندارند و معمولاً رابطه با غرب را ترجیح می‌دهند. به همین دلیل عملاً دستوراتی را که به آنها ابلاغ می‌شود را به درستی اجرا نمی کنند و یا بر سر اجرایی شدن آن کارشکنی می‌کنند. مانع مهم وجود گرایش های غرب گرایانه در هر دو کشور به ویژه در ایران است. بسیاری از توافقنامه ها عملاً در حد توافقنامه بر روی کاغذ باقی مانده و این عده مانع از اجرایی شدن واقعی آن ها می‌شوند.

به تازگی علی اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بین الملل، در سفر به روسیه با پوتین رئیس جمهور این کشور دیداری مفصل انجام داد و پیام شفاهی رهبر معظم انقلاب و پیام مکتوب آقای روحانی را به وی تسلیم کرد. دکتر ولایتی در این مورد گفت: جمهوری اسلامی ایران و روسیه در جهت تنظیم روابط راهبردی و استراتژیک گام بر می دارند و این مسیر بازگشت ناپذیر در توسعه و گسترش همکاری های راهبردی و استراتژیک می تواند به ایجاد ثبات و صلح در منطقه و عرصه بین المللی کمک نماید. در این دیدار رییس جمهور روسیه ضمن ابراز خرسندی از توسعه روابط راهبردی دو کشور گفت: ضروری است همکاری ها در تمامی زمینه ها گسترش یافته و از همه ظرفیت ها در این جهت بهره برداری شود.

این سفر به دلیل پر رنگ شدن نقش روسیه در تعاملات خارجی ایران بعد از خروج آمریکا از برجام و همچنین نقش موازنه گر مسکو در مسائل منطقه‌ای به ویژه در مسئله سوریه حائز اهمیت است. چرا روابط ایران و روسیه راهبردی است؟ راهبردی بودن این روابط چه نتایجی برای ایران دارد و چه آثاری می تواند در سطح بین الملل داشته باشد؟ آیا موانع و چالش هایی هم در این زمینه وجود دارد؟ دکتر شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه، در مصاحبه با بصیرت به این سوالات پاسخ داده است.

 

سفر آقای ولایتی به روسیه در مقطع فعلی چه اهمیتی دارد؟

در ماه های اخیر نشست های دیپلماتیک گسترده ای در حوزه مسائل منطقه ای به ویژه ایران بین مقامات کشورهای عربی، رژیم صهیونیستی و آمریکایی ها با روس ها برگزار شده بود. از این رو سفر دکتر ولایتی به روسیه از اهمیت زیادی برخوردار است، چرا که می‌تواند باعث تحکیم روابط دو جانبه بین ایران و روسیه شود و به نوعی طرح هایی که سایرین برای ایجاد شکاف و فاصله زیاد بین ایران و روسیه به خصوص در سطح منطقه‌ای داشتند ناکام بگذارد؛ بنابراین در این رفت و آمدهای دیپلماتیک و رایزنی های گسترده ای که با مقامات روسی در هفته های اخیر صورت گرفت، حضور دکتر ولایتی به عنوان نماینده مقام معظم رهبری که حامل پیام برای رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین در چنین سطحی داشته بیانگر یک موضوع مهم برای سایر کشورها خواهد بود. به نظر می رسد سفر دکتر ولایتی به مسکو در چارچوب مباحثی در سطوح راهبردهای کلان بین طرفین صورت گرفته است. آنچه مسلم است سفر دکتر ولایتی به روسیه نشان می‌دهد که تلاش های دیپلماتیک سایر کشورها از جمله غربی ها و بازیگران منطقه و همچنین رژیم صهیونیستی از کارآیی لازم برخوردار نبوده است. بنابراین در بحبوحه رایزنی های دیپلماتیک به نوعی سفر دکتر ولایتی ابتکار دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود و در این برهه زمانی باید از آن استفاده لازم را کرد.

 

اساساً تحکیم روابط روسیه در شرایط فعلی و خروج آمریکا از برجام چقدر می‌تواند برای ایران مفید باشد؟

تحکیم روابط با روسیه در شرایط فعلی می‌تواند برای ایران مفید باشد به دلیل این که در رابطه با غرب تجربه کردیم که آمریکایی‌ ها نه تنها به عهد و پیمان خودشان با کشوری مانند ایران پایبند نیستند بلکه سایرین را ترغیب می‌کنند که از یک توافقنامه بین المللی خارج شوند یا عملاً سفر دکتر ولایتی به مسکو در چارچوب مباحثی در سطوح راهبردهای کلان بین طرفین صورت گرفته است. آنچه مسلم است سفر دکتر ولایتی به روسیه نشان می‌دهد که تلاش های دیپلماتیک سایر کشورها از جمله غربی ها و بازیگران منطقه و همچنین رژیم صهیونیستی از کارآیی لازم برخوردار نبوده است.

به توافقنامه عمل نکنند. در شرایطی که آمریکایی ها دارند تحریم های یک جانبه علیه ایران اعمال می‌کنند و می‌خواهند وضعیت اقتصادی ایران را در شرایط دشواری قرار دهند، قطعاً همکاری با کشورهایی مانند روسیه اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت. این اهمیت در بُعد مسائل اقتصادی ظرفیت های قابل توجه ای بر روابط ایران و روسیه خواهد داشت.

البته بخش عمده آن تا به امروز مورد توجه یا مورد استفاده قرار نگرفته است. به هر حال تحکیم روابط بین ایران و روسیه می تواند به عنوان یک نقطه قابل توجه بین طرفین باشد. علاوه بر این تحکیم روابط با روسیه دارای پیام ها و پیامدهای سیاسی در سطح کلان خواهد بود. در چنین شرایطی آمریکایی ها تلاش می‌کنند تمامی کشورها را از داشتن روابط با ایران بر حذر کنند. در چنین شرایطی تحکیم روابط ایران و روسیه نشان می دهد دو کشور نه تنها تحت تأثیر فشارهای آمریکا قرار نگرفته بلکه دارند روابط خودشان را گسترش می‌دهند. در نتیجه این موضوع برای غرب به ویژه آمریکایی ها می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که تلاش های آنها برای منزوی کردن و تحت فشار قرار دادن ایران، تلاش های ناکامی بوده است. ضمن این که توصیه به روابط با روسیه در ابعاد سیاسی و بین المللی می‌تواند اهرم قابل توجهی برای جمهوری اسلامی ایران باشد. آنچه مسلم هست روس ها با توجه به نقش و موضع گیری که در فضای بین المللی دارند می توانند فضا را تا حد زیادی به نفع ایران تغییر دهند به خصوص این که روسیه عضو دائمی سازمان امنیت هست و از حق وتو برخوردار می باشد و در این شورا بسیاری از طرح و نقشه هایی که علیه ایران می باشد روسیه می تواند آن طرح ها را به نوعی ناکام بگذارد.

 

برخی مدعی شده‌اند سفر آقای ولایتی و رساندن پیام از سوی وی، نشانه نارضایتی از دستگاه دیپلماسی کشور است. ارزیابی شما از این ادعا چیست؟

ج: درست نیست در رسانه ها این موضوع مطرح شود حتی اگر در واقعیت نارضایتی هایی هم وجود داشته است. شاید تا حدی عدم تمایل

ارسال این پیام و انتخاب دکتر ولایتی به عنوان مشاور رهبری به جای وزیر امور خارجه می‌تواند این پیام را داشته باشد که رابطه با روسیه برای جمهوری اسلامی ایران از توجه و اعتبار ویژه ای برخوردار است.

وزارت امور خارجه برای توسعه روابط با روسیه یکی از دلایلی باشد که غیر از وزیر امور خارجه حامل این پیام بوده است. اما شاید دلیل مهم تر این بوده که جمهوری اسلامی تصمیم گرفته در سطوحی فراتر پیام خودش را منتقل کند. شرایط حساس و پیچیده ای که جمهوری اسلامی ایران در تعاملات بین المللی از جمله مسائل منطقه‌ای به ویژه پرونده سوریه با آن روبروست را باید در نظر گرفت. به هر حال خود ارسال این پیام و انتخاب دکتر ولایتی به عنوان مشاور رهبری به جای وزیر امور خارجه می‌تواند این پیام را داشته باشد که رابطه با روسیه برای جمهوری اسلامی ایران از توجه و اعتبار ویژه ای برخوردار است. به همین دلیل مقام معظم رهبری در چنین شرایط حساسی ارسال این پیام را به فردی واگذار کرده که از لحاظ جایگاه و منزلت فراتر از شخصیت وزارت امور خارجه قرار دارد که ممکن است در آینده دچار تغییر و تحول در دولت ها شود. به هر حال ولایتی به عنوان مشاور مقام معظم رهبری تقریباً جایگاه ثابت و مستحکمی در سال های گذشته داشته است. ضمن این که دیدگاه های ولایتی نسبت به توسعه راهبردی نگاه به شرق هم نسبت به دیدگاه افرادی که تمایل بیشتری برای برقراری رابطه با غرب دارند باید در نظر داشت. دکتر ولایتی به عنوان فردی که پیام را رسانده قابل توجه می باشد چون معمولاً در مأموریت های دیپلماتیک فارغ از این که خود پیام چیست این که چه کسی حامل پیام هست دارای اهمیت می‌باشد؛ بنابراین انتخاب فردی که دیدگاه مثبتی نسبت به رابطه با روسیه و نگاه راهبردی به شرق دارد از این حیث قابل تامل می باشد.

 

اجرایی شدن کامل توافقات با روسیه نیازمند چه اقداماتی است؟

ج: در اجرایی شدن توافقات با روسیه فارغ از تمامی معضلاتی که به عنوان مثال در مباحث گمرکی، تسهیل صدور روادید، چالش های بانکی وجود دارد و تقریباً تا امروز لاینحل بوده است، علت اصلی عدم اجرایی شدن این توافقات به این بر می‌گردد که بخش هایی در داخل ایران و روسیه خیلی تمایلی به توسعه روابط دو کشور ندارند. اگر بخواهیم واضح تر بگوییم برخی از مدیران میانی کشورهای روسیه و ایران تمایلی به توسعه روابط بین دو کشور ندارند و معمولاً رابطه با غرب را ترجیح می‌دهند. به همین دلیل عملاً دستوراتی را که به آنها ابلاغ می‌شود را به درستی اجرا نمی کنند و یا بر سر اجرایی شدن آن کارشکنی می‌کنند. این مسئله در سال های گذشته باعث شده که دستکم بسیاری از توافقاتی که بین ایران و روسیه منعقد شده عملاً به مرحله اجرا در نیاید؛ بنابراین مانع مهم وجود گرایش های غرب گرایانه در هر دو کشور به ویژه در ایران است. بسیاری از توافقنامه ها عملاً در حد توافقنامه بر روی کاغذ باقی مانده و این عده مانع از اجرایی شدن واقعی آن ها می‌شوند.

 

رژیم اسرائیل تلاش زیادی برای اختلاف افکنی میان ایران و روسیه در سوریه داشته و دارد. تاکتیک‌های تل آویو در این زمینه چیست و ارزیابی شما از این تلاش‌ها چیست؟

ج:قرار بود با واسطه گری نتانیاهو، پیشنهادی را به روسیه دهند که با اعمال فشار بر ایران نیروهای خودش را از سوریه خارج کند و در مقابل آمریکایی ها تحریم هایی را که بعد از بحران اوکراین علیه روسیه وضع کرده بودند را رفع کنند. در شرایط فعلی به نظر می‌رسد معامله ای که نتانیاهو به خاطر آن در یک ماه گذشته دو بار به مسکو سفر کرده، سرانجام خیلی خوبی پیدا نخواهد کرد به دلیل این که اساساً چنین طرحی در نهایت می‌تواند باعث تضعیف روسیه در سطح منطقه شود.

رژیم صهیونیستی تلاش زیادی کرده در سطح همکاری های دو کشور نسبت به مسائل منطقه ای به ویژه پرونده سوریه ممانعت به عمل آورد. در این زمینه قرار بود با واسطه گری نتانیاهو، پیشنهادی را به روسیه دهند که با اعمال فشار بر ایران نیروهای خودش را از سوریه خارج کند و در مقابل آمریکایی ها تحریم هایی را که بعد از بحران اوکراین علیه روسیه وضع کرده بودند را رفع کنند. در شرایط فعلی به نظر می‌رسد معامله ای که نتانیاهو به خاطر آن در یک ماه گذشته دو بار به مسکو سفر کرده، سرانجام خیلی خوبی پیدا نخواهد کرد به دلیل این که اساساً چنین طرحی در نهایت می‌تواند باعث تضعیف روسیه در سطح منطقه شود. رژیم صهیونیستی و آمریکایی ها به خوبی به عمق نفوذ راهبردی، ژئوپلیتیک ایران، نفوذ معنوی و قدرت نرم ایران در سطح منطقه واقف هستند و می‌دانند اساساً حضور ایران در سوریه به واسطه حضور روسیه شکل نگرفته و تابعی از روسیه و خواست آنها نیست. بلکه جمهوری اسلامی به دعوت دولت سوریه در این کشور حضور دارد. تا وقتی که این خواسته و دعوت از سوی دولت سوریه پا برجا باشد قاعدتاً حضور ایران هم در آنجا به قوت خود باقی خواهد ماند. بنابراین روس ها موضوع را به خوبی می‌دانند که عملاً انجام توافق با سایر بازیگران و کشورها نمی‌تواند از حضور ایران در سوریه جلوگیری کند. این مسئله در نهایت به این موضوع منتهی می‌شود که راهبردها و راهکارهایی که رژیم صهیونیستی دارد و سعی می‌کند که از طریق تطمیع کردن روس ها یا دادن امتیازات بیشتر حتی از سوی آمریکا به روسیه بتواند راهبردهای خود را پیش ببرد که این موضوع عملاً با ناکامی مواجه خواهد شد. در نتیجه رژیم صهیونیستی به رغم تمام تلاش های دیپلماتیک و رایزنی هایی که می‌کنند، سعی دارند از طریق اهرم های خودشان در داخل روسیه و سایر کشورها استفاده کنند. رژیم صهیونیستی همچنین تلاش می کند به واسطه تبلیغات رسانه ای با توجه به نفوذی که در رسانه های معتبر و بین المللی دارد روابط تهران و مسکو را تحت تأثیر بگذارد. ولی واقعیت امر این است که تا امروز از این قدرت و توان تأثیرگذاری برخوردار نبوده اند. البته باید توجه داشته باشیم که روس ها هم عملاً در سیاست خارجی خودشان یک راهبرد مشخص را در رابطه با ایران و رژیم صهیونیستی دنبال می‌کنند و آن هم عدم جانب داری از هیچ یک از طرفین است . به این معنا که روس ها تلاش می‌کنند تا حد ممکن و تا جایی که امکان دارد در مناقشه بین رژیم صهیونیستی و ایران و همچنین مناقشه محور مقاومت و رژیم صهیونیستی ورود نکنند. البته روس ها تلاش می‌کنند تا حد امکان چنین مناقشه ای به یک جنگ و درگیری نظامی مبدل نشود. در واقع این راهبرد اساسی روس ها نسبت به طرفین می باشد. در نتیجه می توان پیش بینی کرد به رغم تمامی اقداماتی که رژیم صهیونیستی انجام می‌دهد، نمی‌تواند نظر روس ها را به طور کلی در خصوص حضور ایران در سوریه تغییر داده و در خصوص همکاری های بین تهران و مسکو هم اقدام خیلی مؤثری انجام دهند.

مصاحبه از وحید قاسمی؛گفتگو با دکتر شعیب بهمن ؛ بصیرت

 

منطق تصمیم گیری روسیه در سیاست خارجی

طی روزهای اخیر، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، دو دیدار داشت که از نگاه ایرانیان می تواند دیدارهایی متناقض و البته مهم تلقی شوند. در حالی که رئیس جمهور روسیه پنچ شنبه گذشته، ۲۱ تیرماه، با علی اکبر ولایتی که حامل پیام‌های مقام معظم رهبری و رئیس جمهور کشورمان بود، دیدار کرد، به فاصله چند روز، یعنی دوشنبه، ۲۵ تیرماه، با دونالد ترامپ، ملاقات سه ساعته ای را در هلسینکی داشت.

واضح است که نگاهی حتی سطحی به این دو دیدار، تفاوت های مهمی را میان آن دو نشان می دهد. ملاقات پوتین با ترامپ به درخواست روسیه نبود، بلکه ترامپ حداقل دو بار تاکنون چنین دیداری را درخواست کرده است و مشاورانش و نیز لابی گری دموکرات ها مانع از اجرای آن شده است. به گزارش اسپوتنیک، ترامپ در سال ۲۰۱۷ خواهان ملاقات با پوتین و حتی دعوت او به کاخ سفید بود که از سوی مشاوران وی نادیده گرفته شد. او در گفتگوی تلفنی با پوتین در ماه مارس بار دیگر از مشاورانش خواست تا ترتیب این ملاقات را فراهم کنند تا این که روز گذشته، این دیدار پشت درهای بسته در پایتخت فنلاند برگزار شد. البته بعد از ارسال پیام های مختلف ترامپ برای برگزاری چنین دیداری، پوتین نیز آن را در جهت بهبود روابط روسیه و آمریکا، لازم دانست.

درباره محتوای این دیدار، بر اساس آنچه تاکنون منتشر شده، گفتگوهای مختلفی در زمینه تشکیل گروه کاری ضدتروریسم، همکاری اقتصادی و تجاری، اجرای توافق مینسک، آمادگی روسیه برای ارسال کمک های بشردوستانه به سوریه، حل مشکل هسته ای کره شمالی و ابراز تمایل برای مذاکره درباره توافقنامه جدید هسته‌ای استارت صورت گرفته است که البته همه این ها در سطح گفتگو است و ترامپ بعد از پایان جلسه، این دیدار را تنها آغازی خوب در طول پروسه ای طولانی توصیف کرد، از این رو گفتگوهای پوتین و ترامپ در حوزه های مختلف به معنای افزایش زمینه های همکاری مسکو و واشنگتن نیست، بلکه بیشتر به معنای وجود چالش ها و مسائل لاینحل گوناگون در روابط طرفین است، ضمن این که این گفتگوها تا رسیدن به توافقات اجرایی طرفین، راه طولانی و مبهمی را پیش رو دارد. با توجه به این که امنیت رژیم اسرائیل یکی از مهم ترین محورهای این دیدار بود، می توان حدس زد طرف آمریکایی نگرانی ها و شاید هم تحکّمات خود را در این زمینه به پوتین منتقل کرده است و البته روسیه به امنیت اسرائیل وفادار است و نمی خواهد جبهه مقاومت که متشکل از سوریه، حزب الله و کمک های مستشاری ایران در سوریه است، امنیت اسرائیل را به خطر بیندازد.

در مقایسه با این ملاقات، دیدار پوتین با ولایتی، هرچند اقدامی بود که از سوی ایران و پشت درهای بسته صورت گرفت، اما مذاکرات در فضای جدّی تری از ملاقات با ترامپ صورت گرفت و به گفته تحلیل گران نوع چینش میز ملاقات حاکی از اهمیت این نشست برای روس ها بود.

بسیاری پیام این دیدار را در این می دانند که طرفین خواهان روابط راهبردی و پایدار با یکدیگرند. در این دیدار بیش از همه روابط دوجانبه تهران-مسکو مورد بحث قرار گرفت و البته گفتگو درباره سوریه و برجام نیز از محورهای مهم آن بود. این دیدار در حالی صورت گرفت که پوتین در سال ۱۳۹۴ در سفر به ایران، برای دومین بار با رهبر انقلاب دیدار کرده بود و در آن ملاقات بعد از سخنان رهبری گفته بود: شما را متحدی مطمئن و قابل تکیه در منطقه و جهان می‌دانیم. … ما متعهدیم که برخلاف برخی‌ها به شرکایمان از پشت خنجر نزنیم و هیچ‌وقت در پشت پرده اقدامی بر ضد دوستانمان انجام ندهیم و اگر اختلافی هم داشته باشیم، با صحبت به تفاهم برسیم.

این مواضع پوتین البته به معنای دفاع تمام قد روسیه از منافع جمهوری اسلامی ایران در حوزه بین الملل نیست و چنین انتظاری به معنای عدم شناخت حوزه روابط بین المل و منافع ملی کشورهاست. در مجموع در شرایط کنونی زمینه های مشترک زیادی میان ایران و روسیه جهت توسعه روابط وجود دارد و این زمینه ها متکی بر ارزش ها و افق های نسبتا مشترک در حوزه روابط بین الملل است، هرچند این زمینه ها به هنگام فعلیت یافتن با موانع و چالش هایی همراه خواهند بود، اما همین وضعیت دست کم در روابط کنونی روسیه با دولت ترامپ وجود ندارد، با این همه استقلال سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ایجاب می کند تا روابط کنونی روسیه با ایران را و وعده روس ها در زمینه سرمایه گذاری ۵۰ میلیاردی در ایران را عجولانه تفسیر نکنیم.

سیاست خارجی روسیه اکنون درگیر برقراری موازنه میان منافعی است که از نظر ما متضاد محسوب می شوند؛ در یک سوی این منافع رابطه با ایران و حفظ نفوذ روسیه در سوریه است و در سوی دیگرش تعهد روس ها به امنیت اسرائیل و چالش زدایی از رابطه با آمریکا. این منافع متضاد را باید با شناخت مبانی و منطق تصمیم گیری روسیه در سیاست خارجی خود دریافت و این شناخت مقدمه مهمی در ترسیم سیاست خارجی کشورمان در مقابل روسیه محسوب می شود.

 

۱- در کانون هویت سیاسی روسیه بیش از هر چیز استقلال سیاسی و حتی فرهنگی قرار دارد. روسیه کشوری با پهنای سرزمینی بسیار زیاد، این توانایی را دارد که در زمینه ای ارتباطی با دیگر کشورها قرار نگیرد، یعنی ژئوپلیتیک روسیه به گونه ای است که توسعه روابط با دیگر کشورها را برایش به امری حیاتی تبدیل نمی کند. روسیه در مقام پهناورترین کشور دنیا فقط با ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد، اما برخورداری از همسایگان متعدد به این معنا نیست که روس ها نگاه به خارج را در اولویت دارند. این که کشور شوراها توانست سال ها ارتباطش را با خارج محدود کند، تنها یک تصمیم ایدئولوژیک نبود، بلکه ژئوپلیتیک نیز این تصمیم را تقویت می کرد، بنابراین استقلال سیاست خارجی روسیه، نگاه کرملین را به مقام تعیین کنندگی در حوزه روابط بین الملل می دوزد. روس ها در روابط خارجی خود بسیار علاقمند به تغییر زمین بازی هستند به گونه ای که ابتکار عمل را به دست گیرند و در زمین بازی که منفعل باشند، وارد نمی شوند.

 

۲- یکی از دغدغه های سیاستمداران کنونی روسیه و شخص پوتین، زنده کردن ارزش ها و سنّت های روسی است. سیاستمداران روسی احیاء سنّت ها و ارزش های بومی، به­ویژه با نگاه به دوران حاکمیت تزارها را چارچوب محکمی جهت حفظ استقلال فرهنگی جامعه خود و ابراز وجود در عرصه بین الملل می دانند. این در حالی است که در روسیه کنونی سنّت پُر رنگ و قابل توجهی از حکومت شوروی وجود ندارد و البته

شوروی در حوزه سیاست، سنّت مطلوبی را از خود برجای نگذاشت که سیاستمداران کنونی روسیه به آن افتخار کنند، بنابراین آنان با وجود علاقمندی زیاد به احیاء سنّت و تبدیل کردن آن به مؤلفه ای از قدرت، با موانعی مواجهه هستند. قابل توجه است که روسیه از ذخایر ارزشمندی در حوزه ادبیات و فرهنگ برخوردار است، اما همه بحث بر سر این است که این ارزش ها هنوز به حوزه سیاست راه نیافته اند، شاید مهم ترین سنّت سیاسی برای آن ها شجاعت سربازان روس در نبردهای تاریخ معاصر این کشور است، با این حال تبدیل کردن این ارزش به قدرت نرم در سیاست خارجی، چندان ساده نیست.

بنابراین در مجموع روسیه کنونی در ارائه هویت سیاسی روشنی از خود با مشکلاتی مواجه است. دیدگاه رایج این است که هویت و رفتار سیاسی روسیه را پیچیده توصیف می کنند، اما این بیشتر فقدان مبانی ارزشی و فرهنگی روشن برای ارائه هویت سیاسی است که خود ریشه در سنّت منقطع شده روس ها دارد؛ انقطاعی که دوره طولانی حیات شوروی با دوران تزار برقرار می کند. کشوری با این ویژگی در حوزه روابط خارجی بسیار تردیدآمیز و محتاطانه عمل می کند. روس ها در جنگ گرجستان و اشغال شبه جزیره کریمه، با احتیاط عمل نکردند، چون آن سرزمین را جزئی از قلمرو سنّتی خود می دانستند، اما ورود آنان به سوریه همراه با احتیاط بسیاری بود. آنان در رابطه با بسیاری از حوزه های روابط خارجی، همچون ارتباط با اروپا و ایران نیز همین احتیاط را دارند.

 

۳- استقلال سیاسی و فرهنگی و احتیاط در حوزه روابط خارجی روسیه، به معنای حرکت تدریجی در حوزه بین الملل است و در این حرکت،

هیچ قماری شایسته نیست. پوتین فروپاشی شوروی را بزرگترین فاجعه ژئوپلیتیک قرن بیستم توصیف کرده است و از زمان به قدرت رسیدن در روسیه تمام تلاش خود را برای احیاء حوزه های نفوذ شوروی به کار گرفته است، هرچند به میزان موفقیتش، تحرکات ناتو را نیز برانگیخته و زمانی تا مرحله رویارویی با ناتو نیز پیش رفت. به هر حال آنچه برای روسیه اهیمت دارد محکم کردن جا پای خود در حوزه های جدید نفوذ است. از همین رو ولادیمیر پوتین با وجود مخالفت های بین المللی نه تنها کریمه را ترک نکرد، بلکه سیاست هایی را در جهت الحاق کامل آن به خاک روسیه در پیش گرفت. بر این اساس روسیه، هیچ گاه حاضر نخواهد شد، نفوذش در سوریه را از دست بدهد و از این جهت روسیه موضوعی پایدار در روابطش با ایران، به عنوان بازیگر تعیین کننده در سوریه، دارد و آن نیاز مسکو به نفوذ فرهنگی و سیاسی ایران در سوریه است تا بدین وسیله منافع روسیه در سوریه حفظ شود. این سخن بدین معناست که نیاز روسیه به ایران در سوریه بیشتر از نیاز ایران به روسیه است. از اینجا باید گفت، روس ها تمایل دارند در حوزه سیاسی و امنیتی روابط نسبتا راهبردی با جمهوری اسلامی ایران تعریف کنند. آنان نمی خواهند تردیدها نسبت به خود را در این حوزه برانگیزند. روسیه هرچند با سیاست های ایران در قبال اسرائیل موافق نیست و هرچند به دنبال چالش زدایی در روابط خود با آمریکاست و این اهداف با منافع جمهوری اسلامی ایران در تضاد است، اما سعی می کند این تضادها را به حداقل برساند و در مجموع نمیخواهد حساسیّت ایران را برانگیزند.

 

۴- عدم برانگیختن حساسیّت ایران، به معنای نیاز روسیه به آرامش در حوزه سیاست خارجی است. به نظر می رسد، برخلاف آمریکا که سیاست خارجی خود در غرب آسیا را با چالش افکنی دنبال می کند، روسیه نفوذ خود در این منطقه را نیازمند به حفظ آرامش می داند. این حفظ آرامش و تأکید بر حل مشکلات از طریق سیاسی، آن چنان که در بحران سوریه دیده شد، از دو جهت برای روس ها اهمیت دارد: اول کسب وجهه در حوزه بین الملل که نیازی ضروری برای کرملین است تا در مناسبات جهانی به بازیگری تعیین کننده تبدیل شود. در این زمینه باید گفت روس ها چند سالی است اهمیت افکار عمومی در دنیا را درک کرده اند، اما همین آشنایی تازه را جدّی گرفته اند و در مجموع روسیه در دوران جدید سرمایه گذاری روی افکار عمومی و حتی یارگیری از میان جریانات و گروه های سیاسی در کشورهای منطقه را مهم می داند و این موضوع در سوریه دنبال می شود.

دوم نیازهای اقتصادی و فنی روسیه است. روسیه در مواجهه با مشکل تحریم و سطح پایین فناوری، بسیار نیازمند توسعه روابط اقتصادی خود است و نکته مهم این که در این حوزه کاملا عمل گرایانه رفتار می کند. یعنی اگر مسکو نگاهی نسبتا راهبردی به روابط سیاسی و دفاعی-امنیتی با تهران دارد، در حوزه اقتصادی کاملا سودمحورانه رفتار کرده و بر همین اساس به منافع ایران در اوپک توجهی نمی کند، بنابراین یکی از مبانی تصمیم گیری روس ها در سیاست خارجی، عمل گرایی در حوزه اقتصاد است.

 

نتیجه گیری

درک سیاست خارجی روسیه نیازمند شناخت مبانی سیاست خارجی این کشور است و البته نکته مهم این که این مبانی را نمی توان چندان با اتکا بر اسناد رسمی سیاست خارجی روسیه استخراج کرد، از این رو بیش از همه تفسیر رفتار مسکو در حوزه بین الملل اهمیت دارد و آنچه گفته شد، تلاشی در این جهت بود. با توجه به آنچه گذشت می توان نتیجه گرفت که برخلاف نگاه های رایج، روسیه تمایلی به بازی های پیچیده در حوزه روابط بین الملل ندارد و ابهاماتی که گاه در سیاست خارجی کرملین دیده می شود، برآمده از این است که روس ها حرکتی تدریجی در حوزه بین الملل دارند و هنوز در برابر برخی مسائل پاسخ روشنی آماده نکرده اند، از جمله این که آیا در نهایت باید اروپامحور باشند یا به سوی شرق چرخش کنند؟ آنان پاسخ به این مسائل را به صورتی اقتضایی و عمل گرایانه دنبال می کنند، اما آنچه به ایران مربوط می شود این که احتیاط و گاه محافظه کاری روسیه در سیاست خارجی و تمایل به حفظ آرامش و عدم برانگیختن حساسیّت های تهران، فرصت هایی را برای ایران ایجاد می کند، اما در حوزه اقتصادی، روسیه حاضر است منافع ایران را زیر پا بگذارد. سطح بسیار اندک روابط اقتصادی و تجاری دو کشور در این زمینه عاملی تعیین کننده است.

بصیرت

به اشتراک بگذارید:
دیدگاه
  • دیدگاه های شما پس از تایید مجموعه تحلیلی خبری تحــولات جهــان اســلام در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت و افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشند منتشر نخواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

  1. سینا کازرونی گفت:

    تحلیل خیلی خوبی بود واقعا بعضی افراد گاها حرف هایی میزنند که نشون دهنده عدم درکشون از الفبای روابط بین الملل و مشخصات فردی کشور های مختلف هست مثلا انتظار دارند روس ها فقط بخاطر همکاری در سوریه به تمام دشمنان ایران که حتی مطمئن نیستند این کشور ها تا چه مدت دشمن بمانند اعلام جنگ بکند یا شمش را به منافع اقتصادی گاو های شیرده ببندد.
    مواضع استقلال طلبانه درمورد وطنمون ایران بسیار پسندیده ست در برابر هر کشوری روسیه یا امریکا هم سرشهیچ شوخی نداریم ولی مشکل اینجاست گاهی اوقات حرف های احساسی و فحش دادن به یکی از این کشور ها نه از سر میهن دوستی که از سر تنفر از طرف دیگه یا از ان بدتر بچه بازی های حزبی داخل ایرانه.

    ۰
  2. ناشناس گفت:

    به روسها هیچ وقت نمیشه اعتماد کرد
    دربحث تحریم هم گفتن نفت بدین بجاش کالابدیم بهتون،خخخ
    روسیه برای حفظ ثبات وامنیت و توسعه فناوری و ورود تکنولوژی به غرب احتیاح داره تاما
    ماهم این وسط مثل سایر کشورهای جهان سوم نقش اهرم فشارروبازی میکنیم برای ابرقدرتها در رقابتهاشون باهم

    اسراییل هم به دلیل جمعیت بالای روسی درخودش و وجود یهودیان ثروتمنددرروسیه همیشه جایگاه مهمی درسیاست خارجی روسیه داشته ماحتی شاهد صادرات و حضور تکنولوژیهای اسراییلی علی رغم مخالفت آمریکا به روسیه هستیم و همچنین همکاریهای اطلاعاتی گسترده…

    درزمینه اوکراین هم اسراییل هیچ وقت موضعگیری برضد روسیه نکرد و همچنین باتحریمهای غرب برعلیه روسیه همراهی نکرد بااینکه خیلی به اسراییل فشار اوردن

    ۰
    1. سامان گفت:

      فکرتون تماما خطی و تک بعدیه حداقل توی تحلیلی که اینجا نوشتید. با معیار شما به هیچ یک از قدرت های دنیا نمیشود اعتماد کرد البته اگر به مفهوم اعتماد و اینکه توی بحث بین الملل از چی ریشه میگیره دقت میکردید حرف کلا بی معنا میشد. دوست عزیز اینکه حجم صادرات نفت روسیه چه مقدار هست یا میزان واردات نفتشان چند بشکه در روز هست که واضح هستند حال چه حجمی از بازار نفت ایران را شامل میشوند هم در نظر بگیریم این به کنار کلا حجم مبادلات اقتصادی دو کشور چه مقدار هست؟
      روسیه در ده ها محور مختلف به جلو نگاه میکنه بحث فناوری تا گسترش نقش مستقلش به یک ابر قدرت مطرح
      در همه زمینه هاو… در این مسیر به یک چیز و دو چیز نیاز نداره غرب هم منتظر نایستاده تا مطلوب روس ها رو
      تقدیمشون بکنه بخصوص بخش غیر مصرفی. چیزی که مهم هست در نهایت شیوه ئ=در نظر گرفته شده برای رسیدن به هدفه و مقتضیاتش رابطه لابی های کشور هایی مثل امریکا و اسرائیل هم بهش اشاره شده

      ۰
      1. ناشناس گفت:

        حداقل همه می دونیم به روسها نمی شه اعتماد کرد

        ۰
        1. سینا کازرونی گفت:

          اعتماد یعنی باد هوا به کی میخوای اعتماد کنی؟به اهرم های فشار باید نگاه کرد و تحلیل دوربرد طرف مقابل

          ۰
  3. ناشناس گفت:

    اگه یه قدرت اقتصادی ونظامی بزرگی بودیم شرایط فرق میکرد

    ۰
  4. ساسان گفت:

    هر کی این مقاله رو نوشته حتما یک توده ای تمام عیاره در سفر ولایتی ایشون ادعا کرد روسیه ۵۰ ملیارد دلار سرمایه گزاری می کنه در حالی که سخنگوی کرملین این ادعا رو رد کرد و فقط از انجام توافق نفت در برابر کالا صحبت کرد روسیه هم برخلاف منافع ما به جای کاهش تولید نفت مثل عربستان تولیدش را افزایش داده تا ما بیشتر در بحران اقتصادی فرو بریم

    ۰
    1. سینا کازرونی گفت:

      عزیز من مگه خودش نگفته توافقات تا حد زیاد روی کاغذ میمونه؟؟بعد به تحلیل دلایلش هم پرداخته از نوع نگاه روسیه تا لابی کشور های مختلف در این کشور. توی بحث اقتصادی نگفتند روسیه منافعش امکان داره با ما تناقض پیدا کند؟ درمورد طرح سرمایه گذاری روسیه در ایران و بحث کمک بانکی و.. کلی بحث ضد و نقیض توسط رسانه ها مطرح شده روسیه کلا سی هزار بشکه نفت در روز واردات داره؟

      ۰
  5. ناشناس گفت:

    سلام ودرود دقیقا این متن میخواست چی بگه؟؟؟؟من اصلا متوجه نشدم !!!!!روس ها سیاست خارجی شان با همه مشخص هست و این همه روضه خوانی ندارد که ،نه روس ها با ما بودن و نه در آینده با ما خواهند بود.سخت است اما حقیقت محض است چون آنان به ما از بالا به پایین نگاه میکنن و نه یک شریک و همراه استراتژیک!!!!!!!!!!!!!!!! آنان ما را یک کشور عقب مانده و جهان سومی مینگرند تلخ است ولی حقیقت است.چیزی که واضح است در سیاست خارجی روس ها برعکس آمریکا چیزی به اسم متحد وجود ندارد .روس ها فقط و فقط و فقط و فقط و فقط پول را میشناسند همین و لا غیر نگاه جهان خواری و امپریالیستی که روس ها دارن حتی آمریکا و اسرائیل و فاشیست ها هم نداشتن !!تنها اهرم روس ها مقابل غرب اسرائیل و ایران هست !!!و اهرم غرب در مقابل ورسیه منطقه قفقاز و شرق اروپا و چین هست.اگر ملاحظه کنید متوجه میشوید هر موقع روس ها میخواهند از غرب امتیاز بگیرند بحث ایران و اسرائیل را پیش میکشن ویا هر زمان آمریکا میخواهد از روس ها امتیاز بگیرد به کارت هایش نیم نگاهی می اندازد!این در سیاست خارجی هر کشوری یک امر طبیعی است. ولی در مبحث رابطه ایران با روس ها یک چیز مبرهن هست آن اینکه رو س ها تا در جنوب ایران پایگاه نزنن ونتوانن خودشان را به آب های گرم برسانن از طریق ایران رابطه شان با ما خوب نخواهد شد {{{نکته کلیدی اینست که روس ها با اینکه در سوریه پایگاه زدن و عملا سوریه را اشغال کردن و گاز سوریه را به تاراج بردن باز هم در مقابل با اسرائیل از خود نرمش نشان میدهن و جواب حملات اسرائیل به سوریه را نمیدهن!! و آن دلیلی ندارد جز لابی قوی اسرائیل در روسیه و حضور جمعیت یهودی روس تبار در اسرائیل}}}

    پی نوشت:میرزا عزیز به شدت مشعوف میشویم بفرمایید این وبسایت ها و این وبلاگ هایی که مثل قارچ پدیدار میگردند و چنین تحلیل هایی را ارائه میدهن را از کجا کشف میکنید .بزرگواری کنید و شان تحولات جهان اسلام را با این تحلیل های آب دوغ خیاری {{اصلاح ما قمی هاست}} پایین نیاورید ایرانیان ساکن در اروپا و آمریکا مخاطب شما هستن.
    [به یاد همه شهدا که با صورت زمین خوردن که ما بایستیم تا من و امثال من به خونشان و راهشان خیانت کنیم]
    دوستدارتان سید نادر افضلی ازقم

    ۰
    1. شایان کریمی گفت:

      دوست عزیز مطمئنا نیت شما خیر هست ولی بنظر بنده باید به نکاتی توجه بکنید چون برای یک دیدجامع تر نیاز هستند.
      در دنیای اصالت سود و حق وتو مبنای تقریبا تمام روابط بین المللی بجز چند مثال انگشت شمار فقط و فقط پول و سود است هر موردی را که بخواهید بررسی بکنید تفاوت چندانی نخواهد کرد پیش از قضاوت اگر هدف فهم صحیح و استفاده از موقعیت های موجود برای کشور هست باید مبانی رفتاری کشور ها که تصمیماتشان را شکل میدهند را بشناسید اینکه روسیه با ما بوده یا نبوده به چه معناست؟؟؟یعنی اینکه فرای منافع ملی اش طرف ما باشد؟؟ در بحث غیر ایدئولوژیک و کشور مستقلی مانند ایران این چه معنایی میدهد؟؟ ر.سیه از بالا به ایران نگاه میکند؟؟ایا نباید بکند؟؟ کشو ها با ارائه اهرم های فشار و امتیازات مانند سهم در بازار اقتصادی کشور ها یا ایجاد لابی و همکاری های مختلف و ویژگی های ذاتی کشورشان خودشان را در سطوح مختلف متحد استراتژیک یا غیر استراتژیک مطرح میکنند ایران نه سهمی در بازار روسیه برای خودش دست و پا کرده و نه لابی بدون داشتن اهرم فشار دوست عزیز انتظار رفتاری بر اساس مرام و معرفت در روابط بین الملل انتظار بیهوده ست در اهمیت اهرم فشار همین بس که ترکیه ای که علنا با روس ها وارد جنگ شد توانست در عمل کارش را همچنان به پیش ببرد نه بحث مرام بود و نه معرفت یا با کسی بودن بلکه نتیجه ساده عملکرد است. ایران در بحث منطقه ای و دور نمای قدرت مستقل روسیه مورد توجه روس ها بوده است در عوض روس ها در زمینه اکثر فشار های کشور های عربی و غربی ها درمورد عدم حضور در سوریه یا فشار موثر به ایران همراهی مورد نظر را نکردند و در تغییر موازنه جنگ به سود منافع ایران نقش مهمی ایفا کردند اما در بحث برقراری ارتباط اقتصادی با کشور های حوزه خلیج فارس یا موضع دفاعی مستقیم نگرفتن نسبت به اسرائیل بجز بحث لابی ها سیاست برد برد مد نظر دولت فعلیشان الگوی نسبتاثابت و منطقی را ارائه میکند.
      معرفی یک متحد استراتژیک را شرایط تعیین میکند نه مرام و منش. روس ها ایران را یک کشور همراه یا پیشرفته نمیدانند؟؟ کدام کشور با اهرم های فعلی ایران چنین دیدی به ایران خواهد داشت؟؟ انتظار ما از یک همراهی بیشتر تاکتیکی در سوریه چه بوده؟ اگر بحث فقط و فقط و فقط پول بود(به معنای مد نظر شما البته وگرنه مبنای رفتار همه کشور ها فقط پول است) گزینه سهم نفتی امارات و عربستان قبل از ورود میتوانست جذاب تر باشد هدف طولانی مدت روس ها فرق میکند برای کسب قدرت سابقشان که از زمان گذر از فاجعه یلسین مد نظرشان بوده.
      دوست عزیز صادرات گاز روسیه چه مقدار است در سال؟؟تولید گاز سوریه قبل از جنگ چه مقدار بود؟و در حال حاضر مناطق نفت و گاز خیز در کجا واقع اند جدا از بحث تخریب ها؟؟ در بحث گاز هدف بیشتر قطع طرح احتمالی خط لوله قطر و عربستان و امارات از ترکیه و سوریه به اروپا بود وگرنه گزینه نفت و گازی که ان هم اکثرا در شرق فرات هست جذابیت کلیدی برای کشوری مثل روسیه ندارد.
      اصلا مثال دقیقی نیست اما همانقدر که واکنش به اوکراین و گرجستان برای ما اهمیت حیاتی دارد مقابله مستقیم با صهیونیست ها هم برای روس ها مهم است. وقتی سیاست برد برد است برای روسیه تا وقتی بحث خنثی کردن طرح تروریست های مامور اسرائیل باشد یا تجزیه منطقه یا حفظ دولت سوریه جلوی اسرائیل می ایستند ولی دقیقا به چه دلیل باید تمام قد جلوی اسرائیل بایستند؟؟ از نظر انها چه اثر مثبتی برای پس گرفتن مناطق از تروریست ها یا بحث اقتصادی یا تغییر هزینه های نظامی به نسبت محدودشان یا روند ثبات خواهد داشت؟؟
      ننگ به هر کسی که به راه شهدا خیانت بکند یا استقلال کشورش را قربانی بیگانه بکند اما این را باید از دادن نظرات صفر و صدی یا بی توجهی به سیر رفتاری کشور ها یا منطقشان تفکیک کرد که میتواند فقط فرصت سوزی یا دشمن شادی را در شکل نادرستش به همراه داشته باشد همانقدر که خود باختگی در برابر بیگانه میتواند اثر مشابهی داشته باشد.

      ۰
      1. ناشناس گفت:

        سلام خیلی از مسائل سیاسی سر درنمیارم اما با نظر شما مخالفم ونظر آقای قمی به نظر درسته زمان همه چیز را عیان خواهد کرد. روسها هیچگاه قابل اعتماد نبودند و نیستند ونخواهند بود.

        ۰
        1. شایان کریمی گفت:

          علیکم السلام حرف بنده نیز این نیست که روس ها قابل اعتماد هستند یا نیستند بنظر بنده با چنین دیدی متوجه نمیشویم که اکثثر انتظار عمومی ما از بحث قابل اعتماد بودن یا روابط بین الملل نگاه هایی بی معنا و بدون توجه به عوامل شکل دهنده رفتار ها هستند اگر شخصی به دنبال بحث بیرون کشیدن خیانت باشد ولو موارد را طوری که بخواهد بچیند خیال خودش را راحت میکند اما حرف من این هست تقریبا تمام رفتار های کشوری مانند روسیه با توجه به سیاست کلی اش و راه پیش رویش قابل پیش بینی حداقل تقریب هستند و از بسیاری از انها میشود استفاده نیز کرد بحث اعتماد متقابل و اتحاد استراتژیک و… در دنیای سود بر اساس گزینه های قابل ارائه مطرح میشوند و اهرم های فشار و بند هایی که دو کشور را به هم وصل میکنند نه مرام و معرفت و مانند اینها.
          در بحث ایستادگی یک کشور فرای منافع مد نظرش عرض کردم بنده فقط چند مثال انگشت شمار به ذهنم میرسد الباقی همه دلیل کاملا مشخصدارند و خود کشور ها باید این دلایل را شکل بدهند.

          ۰
      2. شایان کریمی گفت:

        غیر ممکن اصلا نیست که روزی روسها هم موضعی علیه ایران بگیرند و نباید هم بیش از چیزی که روس ها در ما میبینند یا سهمی که ما در بازارشان داریم و… از انها انتظار بیخود داشته باشیم یا حساب بیخود بازکنیم بخصوص که ما هرگز کشور وابسته ای در سیاست کلی نیستیم اما باید دید با اصالت سود این رفتار از کس دیگری سر نمیزده و مکان پیشگیری یا تخفیف ان بوده یا خیر. نهایت هدف ما پیشبرد اهداف کشورمان هست و حفظ استقلالش نه دلشاد کردن غربی یا شرقی ها.

        ۰
        1. ناشناس گفت:

          خیلی ممنونم از توضیحات شما
          انشاالله که چنین باشد.

          ۰
      3. ناشناس گفت:

        آقای کریمی مهمترین قسمت حرفاتون این بود که متحد استراتژیک را شرایط تعیین می کند نه مرام و منش
        سوال اینجاست چرا مسئولین ایران چنین چیزی را در رابطه با روسیه رعایت نمی کنن
        چرا ایران همواره مرام پهلوانی نشون می ده

        ۰
      4. ناشناس گفت:

        روسها فقط به خاطر خودشان وارد سوریه شدن ولاغیر
        حمایت از ایران نبوده
        حتی یکی از فرماندهان سپاه هم تلویحا به این نکته اشاره کرد
        منتی سر ایران ندارن

        ۰
    2. ناشناس گفت:

      دقیقاً بازگشتیم به دوران قاجار و امتیاز دادن ها برای سفرهای اروپایی شاهزاده ها

      ۰
      1. علیمردان گفت:

        حالت خوب نیستا!! میشه بفرمایید مصداق این دقیقا چیه؟؟ الان کشور مستقل تر از ایران تو منطقه سراق داری؟ حجم مجموع صادرات واردات و خدمات بین مثلا ایران و روسیه چقدره؟

        ۰
  6. امین گفت:

    بعضی از دوستان طوری نظر میدهند که انگار سیاست بین الملل، دوستی و رفاقت کلاس اول دبستان، یا نهایتا سر کوچه محله است. در سیاست بین الملل مفاهیمی مثل « معرفت، مرام، اعتماد، رفیق، همراه، و …» اصلا معنایی ندارد. هیچ کشوری قابل اعتماد نیست. مگر قرار است کشوری به کشور دیگر اعتماد کند؟ هر کشوری دنبال منافع خودش است.

    ۰
  7. ناشناس گفت:

    هیچ رابطه راهبردی و اتحادی میان ایران و روسیه وجود نداره
    این اتحاد توهم مسئولین کشور ماست
    برای روسها ایران فقط کارت بازیه
    در ضمن اونایی که میگن این قضیه عادیه

    آیا روسها با چین و ترکیه و هند همین رفتارو دارن؟

    ۰
تبلیغات در تحولات جهان اسلام