جنگ خونین ترکیه با القاعده

به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری «تحولات جهان اسلام» ترکیه تلاش می‌کند از این رهگذر نفوذ خود در منطقه شاخ آفریقا به دلیل جایگاه ژئواستراتژیکش و منطقه ساحل به دلیل ثروت‌های خدادادی‌اش افزایش دهد.

در روز شنبه ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، تانک‌های مدرن ترکیه‌ای از نوع T-62 و M60 از بندر مگادیشو به سمت پایگاه‌های ارتش سومالی حرکت کردند تا نقش بیشتری در ستیز با الشباب المجاهدین به عنوان شاخه‌ی سازمان القاعده در شاخ آفریقا ایفا کنند.

دولت ترکیه تأکید کرد که این تجهیزات نظامی بخشی از یک همکاری دفاعی طولانی‌مدت با دولت سومالی است و هدف از آن، ارتقای توانایی‌های ارتش ملی برای مقابله با تهدید الشباب المجاهدین اعلام شد. لازم به ذکر است که الشباب المجاهدین با نفوذ در جنوب و مرکز سومالی، به دنبال ایجاد یک نظام اسلامی و مقابله با دولت‌های همسو با غرب است. تحلیلگران امنیتی معتقدند ورود این تجهیزات در شرایطی که تهدید الشباب رو به افزایش است، برای حفظ ثبات دولت سومالی حیاتی به نظر می‌رسد.

اما تحولات در این منطقه محدود به تانک‌ها نبود. پهپادهای مسلح Bayraktar TB2 ترکیه در مناطق درگیری به کار گرفته شدند و جنگ را از یک نبرد زمینی سنتی به عرصه‌ای هوشمندانه و فناورانه تبدیل کردند. این پهپادها امکان شناسایی و هدف‌گیری دقیق نقاط استراتژیک را فراهم کردند، اما همزمان گزارش‌های حقوق بشری نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر، این عملیات منجر به کشته شدن غیرنظامیان نیز شده است.

در سومالی، یکی از حوادث دردناک مربوط به ۲۸ اسفند ۱۴۰۲بود، زمانی که حملات پهپادی در مزرعه‌ای در منطقه شبیلی سفلی به کشته شدن ۳۴ غیرنظامی منجر شد؛ از جمله ۱۴ کودک و پنج زن. شاهدان عینی گزارش دادند که قربانیان، از اعضای یک عشیره بودند که در مزرعه به دنبال پناهگاهی برای فرار از درگیری بودند. در آخرین حادثه از این دست بر اساس بیانیه الشباب المجاهدین سومالی در ۱۲ بهمن ۱۴۰۴، مسجدی در منطقه محاساید هدف حمله هوایی قرار گرفت؛ جایی که بزرگان قبیله و علمای محلی برای هماهنگی کمک‌های انسان‌دوستانه جمع شده بودند. این حمله منجر به کشته شدن یازده نفر و زخمی شدن هشت نفر شد.

اما فعالیت ترکیه تنها در سومالی محدود نماند. در مالی نیز شاهد استفاده از پهپادهای مشابه ترکیه‌ای یا با فناوری مشابه بودیم که دولت این کشور برای مقابله با گروه‌های جهادی، به ویژه جماعت نصره الإسلام والمسلمین، به کار گرفت. در ۲۷ و ۲۸ بهمن ۱۴۰۲، دو حمله پهپادی در مناطق شمال مالی منجر به کشته شدن حداقل ۱۴ غیرنظامی از جمله چهار کودک شد. در یکی از این حملات، یک مراسم عروسی در روستای کونوکاسی هدف قرار گرفت و حمله دیگر گروهی از افرادی را که برای دفن قربانیان به گورستان رفته بودند، هدف گرفت. گزارش‌های بعدی حاکی از کشته شدن ۲۱ نفر دیگر، شامل ۱۱ کودک، در شهرک تینزاواتین در شمال مالی در مرداد همان سال بود.

این وقایع، نگرانی‌های جدی درباره کنترل عملیات پهپادی، شفافیت و پاسخگویی ایجاد کرده است. پرسش اصلی این است که چه کسی بر اهداف حملات نظارت دارد: نیروهای محلی، کارشناسان ترکیه‌ای یا هر دو؟ شواهد نشان می‌دهد که ترکیه نقش مستقیم در هدایت این پهپادها ایفا کرده، اگرچه دولت‌های میزبان نیز به عنوان شریک معرفی شده‌اند.

استفاده ترکیه از پهپادهای پیشرفته و تجهیزات نظامی در آفریقا بخشی از استراتژی نفوذ ژئوپلیتیک و اقتصادی این کشور است؛ سیاستی که گاهی با عنوان «دیپلماسی پهپادی» شناخته می‌شود. هدف این استراتژی، ایجاد نفوذ از طریق فروش و اعزام تجهیزات نظامی پیشرفته، و همزمان حمایت از دولت‌های محلی برای مقابله با گروه‌های سلفی جهادی است. با این حال، پیامدهای انسانی این سیاست، از جمله کشته شدن غیرنظامیان، موجب بروز بحران‌های اخلاقی و سیاسی شده و مشروعیت ترکیه را در سطح منطقه به چالش کشیده است.

در عین حال، این جنگ هوشمند، همزمان که به دولت‌های محلی در مقابله با گروه‌های مسلح کمک می‌کند، چرخه‌ای از خشونت و بی‌اعتمادی را نیز به دنبال دارد. خانواده‌های قربانیان، از دست دادن عزیزان، و تخریب مناطق مسکونی و کشاورزی، زخم‌هایی است که نه تنها بر جامعه محلی بلکه بر ثبات بلندمدت منطقه تأثیرگذار است.

روایت جنگ ترکیه با القاعده در آفریقا، ترکیبی است از استراتژی نظامی، نفوذ سیاسی و پیامدهای انسانی؛ جایی که فناوری مدرن و منافع ژئوپلیتیک با زندگی روزمره مردم عادی گره خورده است.

لازم به ذکر است که الشباب المجاهدین تقریبا یک سال پیش در بیانیه‌ای اعلام کرده‌بود که «دولت ترکیه‌ی مرتد هیچ تفاوتی با صلیبی‌های حبشی و کفار خارجی که به کشور تجاوز کرده‌اند، ندارد و بنابراین باید با آن جنگید و از ثروت‌ها و حاکمیت کشور در برابر تجاوزات آن دفاع کرد.»

پیش از این نیز مؤسسه‌ی السحاب بازوی رسانه‌ای سازمان مرکزی القاعده در شماره ۴۳ نشریه النفیر به طور بی‌سابقه‌ای اردوغان را مورد حمله قرار داده و او را خائن بزرگ به دین تلقی کرده بود.