گزارش رصد و تحلیل رویکرد اندیشکده‌های بین‌المللی در خصوص مسئله ایران
رصد و تلفیق داده‌های این اندیشکده‌ها نشان می‌دهد که به‌رغم تفاوت در رویکرد سیاسی از اندیشکده‌های تندرو تا میانه‌رو، همگی در یک محور تحلیلی اشتراک نظر دارند: «تثبیت قدرت نامتقارن ایران و ناکارآمدی رویکرد نظامی/تحریمی آمریکا». این اندیشکده‌ها به تصمیم‌گیران غربی هشدار می‌دهند که ایران توانسته با استفاده هوشمندانه از ابزارهای چندگانه خود شامل ایجاد ناامنی در کریدورهای انرژی هرمز و باب‌المندب، دور زدن ساختاریافته تحریم‌ها از طریق عراق، تهدید به خروج از «ان‌پی‌تی» و همچنین حفظ پتانسیل ضربه زدن به زیرساخت‌های انرژی شرکای آمریکا مانند عربستان، یک بن‌بست استراتژیک برای واشنگتن ایجاد کند. نتیجه‌گیری مشترک این گزارش‌ها آن است که تداوم وضعیت فعلی هزینه‌های سنگینی برای اقتصاد و امنیت جهانی دارد و واشنگتن یا باید به یک توافق و امتیازدهی سیاسی تن دهد، یا آماده مواجهه با بحران‌های گسترده‌تر اقتصادی و امنیتی در غرب آسیا باشد.
۱- امنیت انرژی، انسداد دریایی و پیامدهای فرسایشی تقابل نظامی
نویسنده: مکس بوت | مرکز: شورای روابط خارجی |۵ اکتبر ۲۰۲۶
کلی بیوکار ولاهوس | مرکز: ریسپانسیبل استیت‌کرفت | ۵ اکتبر ۲۰۲۶
بررسی و رصد جدیدترین تولیدات فکری اندیشکده‌های مطرح بین‌المللی نشان می‌دهد که محورهای تحلیلی آن‌ها در قبال ایران، بر یک رویکرد چندوجهی شامل پیامدهای فرسایشی تقابل نظامی، بن‌بست‌های ژئوپلیتیک انرژی، دیپلماسی هسته‌ای و استراتژی‌های نامتقارن منطقه‌ای متمرکز است. در حوزه امنیت انرژی و تقابلات دریایی، اندیشکده «شورای روابط خارجی» در مقاله‌ای به قلم «مکس بوت» و مرکز «ریسپانسیبل استیت‌کرفت» وابسته به مؤسسه کوینسی با رد ادعاهای مقامات آمریکایی مبنی بر کنترل اوضاع، تاکید دارند که افزایش نسبی صادرات نفت غیرایرانی از خاورمیانه به معنای شکست تهران نیست. محور تحلیل این اندیشکده‌ها آن است که تنگه هرمز همچنان یک نقطه خفگی به‌شدت ناامن است و استفاده از مسیرهای جایگزین مانند دریای سرخ و مدیترانه هزینه‌های حمل‌ونقل و قیمت جهانی سوخت، به‌ویژه دیزل را به شدت افزایش داده است. این تحلیلگران معتقدند حضور ناوگان دریایی آمریکا برای محافظت از کشتی‌ها از نظر مالی و استراتژیک در بلندمدت ناپایدار است و فشار تحریم‌ها نتوانسته اراده تهران را برای امتیازدهی نظامی یا سیاسی بشکند؛ در نتیجه، تنها راهکار عملی، بازگشت به میز مذاکره و اعطای امتیازات اقتصادی به ایران است.
۲- دیپلماسی هسته‌ای و اهرم‌سازی از گزینه خروج از ان‌پی‌تی
نویسنده: وندی رمضان‌البان |مرکز: ریسپانسیبل استیت‌کرفت |۸ اکتبر ۲۰۲۶
محور مهم دیگری که در کانون توجه تحلیلگران قرار گرفته، آینده دکترین هسته‌ای ایران در سایه فشارهای بی‌سابقه است. بر اساس تحلیل پایگاه «ریسپانسیبل استیت‌کرفت»، بحث خروج ایران از «پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای» دیگر تنها در انحصار اصول‌گرایان و تندروها نیست، بلکه به دلیل بازگشت تحریم‌های سازمان ملل مکانیسم اسنپ‌بک و تشدید درگیری‌ها، این گفتمان به میان برخی از چهره‌های میانه‌رو نیز کشیده شده است. با این وجود، تحلیلگران این مؤسسه ارزیابی می‌کنند که وابستگی شدید دیپلماتیک و اقتصادی ایران به بلوک شرق، یعنی روسیه و چین، فعلاً به عنوان اصلی‌ترین مانع بازدارنده برای خروج قطعی از ان‌پی‌تی عمل می‌کند و تهران در مقطع کنونی از این موضوع بیشتر به عنوان یک اهرم فشار برای هشدار به مسکو و پکن جهت وتوی قطعنامه‌های احتمالی شورای امنیت استفاده می‌کند.
۳- دور زدن تحریم‌ها و سوءاستفاده از کریدورهای هوایی منطقه‌ای
نویسندگان: بریجت تومی – احمد شراوی | مرکز: بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها | ۹ اکتبر ۲۰۲۶
در جبهه تحریم‌ها و شبکه‌های نیابتی «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» که رویکردی تندروتر دارد، تمرکز خود را بر شیوه‌های دور زدن تحریم‌ها و بهره‌گیری ایران از زیرساخت‌های غیرنظامی قرار داده است. تحلیلگران این اندیشکده نظیر بریجت تومی و احمد شراوی هشدار می‌دهند که کمپین فشار واشنگتن تحت عنوان «عملیات طرد اقتصادی» دارای خلأهای جدی است. محور ادعای آن‌ها این است که ایران با وجود تحریم‌ها، از طریق خطوط هوایی غیرنظامی و تحریم‌شده خود مانند ماهان، کاسپین و معراج، پوششی برای انتقال تسلیحات، نیرو و تجهیزات برای نیروی قدس سپاه و گروه‌های نیابتی ایجاد کرده است. تمرکز تحلیلی این نهاد بر سوءاستفاده تهران از پروازهای زیارتی به مقصد نجف در عراق است و قویاً به وزارت خزانه‌داری و امور خارجه آمریکا توصیه می‌کند که نظارت‌ها را تشدید کرده و مجوزهای پروازی بین ایران و عراق را مسدود یا محدود کنند.
۴- جنگ نامتقارن، شبکه‌های نیابتی و آسیب‌پذیری متحدان منطقه‌ای
نویسنده: مایکل روبین |مرکز: انجمن خاورمیانه | ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶
نهایتاً، در حوزه امنیت منطقه‌ای و تهدیدات نامتقارن، اندیشکده «انجمن خاورمیانه» در گزارشی به قلم «مایکل روبین» به واکاوی سناریوهای خطرناک ایران علیه متحدان منطقه‌ای آمریکا، به‌ویژه عربستان سعودی پرداخته است. این اندیشکده تحلیل می‌کند که در کنار حملات انصارالله به زیرساخت‌های فرودگاهی سعودی و تسلط آن‌ها بر باب‌المندب که مسیرهای صادرات نفت دریای سرخ را مختل کرده، کابوس اصلی و برنامه استراتژیک ایران در جای دیگری نهفته است. محور مانور این اندیشکده این است که همزمان با سردرگمی سیستم دفاعی ریاض در برابر پهپادها، ایران به دنبال تحریک و سازماندهی یک شورش شیعی در «استان شرقی» عربستان است؛ استانی که قلب تپنده ذخایر نفت و گاز سعودی و تاسیسات آرامکو به شمار می‌رود و هدف قرار گرفتن مهندسان خارجی در این منطقه می‌تواند جریان سرمایه و انرژی را در عربستان با بحرانی فلج‌کننده مواجه سازد.
منابع:
https://www.cfr.org/articles/more-oil-same-war-why-increased-exports-arent-a-sign-of-irans-collapse
https://responsiblestatecraft.org/hormuz-oil-transits-war/
https://responsiblestatecraft.org/iran-non-proliferation-treaty/
https://www.fdd.org/analysis/iranian-airlines-expand-trips-to-iraq-despite-u-s-sanctions/
https://www.meforum.org/mef-online/saudi-arabias-worst-case-iran-scenario-hasnt-even-begun
دیدگاه