یادداشت: برآورد آخرین وضعیت نظامی – امنیتی ادلب

توافق آتش بس اخیر میان روئسای جمهور ترکیه و روسیه بر چند اصل مهم تاکید دارد؛ ایجاد منطقه حائل به طول ۶ کیلومتر در دو سمت شمال و جنوب جاده حلب – لاذقیه (ام ۴) و در مرحله بعد راه اندازی گشتی های مشترک روسی – ترکی در طول آزادراه ام ۴٫
از زمان امضای این توافق، رویدادهای مهمی در صحنه میدانی تحولات ادلب رخ داده است که بخشی از آن متاثر از توافق آتش بس اخیر و بخشی دیگر متاثر از شرایط و تحولات نظامی و امنیتی در این استان می باشد.

کارشکنی تحریرالشام در اجرای کامل گشت زنی های روسی – ترکی:
با وجود آنکه نیروهای ترکی و روسی، ۵ بار در آزادراه ام ۴ اقدام به گشت زنی مشترک نموده‌اند، اما هر بار با کارشکنی هایی از سوی گروه های تروریستی مواجه می شوند و گشت زنی ها تنها محدود به حدفاصل روستای ترنبه در نزدیکی سراقب تا شهرک نیرب در شرق ادلب می شود و امکان اجرای کامل آن وجود ندارد. گروه های تروریستی در گام اول اقدام به تخریب بخشی از آزادراه کرده و سپس در گام های بعدی با برپایی تحصن های مردمی مانع اجرای کامل گشت زنی در طول مسیر این آزادراه شدند و با وجود آنکه نیروهای ترکی سعی در پراکنده کردن تحصن ها داشته اند، اما تا به الان در اجرای کامل یک گشت زنی در طول آزادراه ناتوان بوده اند.
هر چند گروه تروریستی تحریرالشام در ظاهر مخالفت خود را با برپایی هرگونه تحصن در طول مسیر آزادراه ام ۴ اعلام کرده اما این احتمال می رود که گروه مذکور با توجه به مواضع محتاطانه‌ای که در روابط خود با ترکیه دارد، با تحریک برخی از گروه های تروریستی تندرو همچون حراس الدین به صورت غیر مستقیم به دنبال کارشکنی در مسیر اجرای توافق آتش بس اخیر میان ترکیه و روسیه می‌باشد.

به هر حال افزایش و تقویت حضور ترکیه و نیروهای نظامی این کشور و همچنین گروه های وابسته به آن همچون ارتش ملی و جبهه ملی آزاد سازی در منطقه جنوب ادلب و در اطراف آزادراه ام ۴ از میزان نفوذ و سیطره این گروه بر استان ادلب که به عنوان بازیگر غالب در این منطقه و در تقابل با گروه جبهه ملی آزادسازی (وابسته به ترکیه) تلقی می شود، می‌کاهد و بر همین اساس می توان گفت چه بسا یکی از دلایل اصلی کارشکنی این گروه در اجرای توافق اخیر و گشت زنی نیروهای ترکی – روسی در طول آزادراه ام ۴، تاثیر این مساله بر قدرت نفوذ آن در داخل استان ادلب می باشد که پیشتر نیز در پی آزادسازی آزادراه ام ۵ در معرض تضعیف قرار گرفته بود.

تلاش تحریرالشام برای بازآرایی قوای خود:
تحریر الشام همزمان با افزایش و تقویت حضور نظامی ترکیه و گروه های وابسته به آن، اقدام به تشکیل تیپ های نظامی جدید و تغییراتی در سطح فرماندهان صف اول و دوم خود کرد. این اقدامات تحریر الشام بیشتر در راستای عرض‌اندام و بازآرایی قوای خود در برابر حملات آفندی ارتش سوریه در آینده و همچنین توازن بخشی دوباره و قدرت‌نمایی در برابر گروه های نظامی وابسته به ترکیه که اخیرا حضور نظامی خود را با اتکا به بازیگری ترکیه در این منطقه تقویت کرده اند، تعریف می شود.

تقویت حضور نظامی و تسلیحاتی ترکیه در ادلب:
بعد از امضای توافق آتش بس و آغاز گشتی های مشترک ترکی – روسی در ادلب و ممانعت گروه های تروریستی در اجرای کامل گشت زنی ها، ترکیه، به بهانه تحکیم آتش بس اقدام به افزایش ادوات و ارسال و تزریق حجم بالایی از نیروهای نظامی و شبه نظامیان وابسته به خود در جنوب ادلب کرد و در واقع به بهانه مهار کارشکنی ها و تلاش برای اجرای کامل گشتی زنی در طول مسیر آزادراه ام ۴ تعداد زیادی از نظامیان ترکیه ای را وارد این استان کرد تا جایی که طبق گفته موسسه امریکایی مطالعات جنگ، ترکیه طی ماه های فوریه و مارس حدود ۲۰ هزار نیرو شامل نظامیان ترکیه ای و شبه نظامیان عرب وابسته به این کشور (که در عملیات شاخه زیتون و چشمه صلح شرکت کرده بودند) راه به ادلب وارد کرده است. علاوه بر این، طبق گفته این مرکز، ترکیه به تاسیس بیش از ۵۰ پایگاه نظامی و انتقال حدود ۷ هزار ادوات سنگین نظامی در استان ادلب مبادرت کرده و به همین بهانه پدافند هوایی MIM-۲۳ Hawk را نیز در جنوب شهر ادلب نصب کرده است.

تلاش ترکیه برای تشکیل یک واحد نظامی یکپارچه در ادلب:
تلاش ترکیه برای افزایش حضور و نفوذ نظامی – امنیتی خود در ادلب صرف نظر از اینکه زمینه را برای تقویت شبه نظامیان و گروه های نظامی وابسته به ترکیه (با هویت اخوانی) همچون ارتش ملی (SNA)، جبهه ملی آزادسازی فراهم می کند، این امکان را در اختیار ترکیه قرار می دهد تا در پرتو آن یک واحد نظامی یکپارچه و متحد را با مشارکت ارتش ملی و جبهه ملی در استان ادلب با هدف مقابله حداکثری با هر گونه حمله آفندی ارتش سوریه به این استان در آینده تاسیس کند. این احتمال وجود دارد در پرتو شکل گیری یک واحد نظامی یکپارچه در استان ادلب زمینه برای ایجاد شکاف و انفکاک در صفوف هیات تحریر الشام در بلند مدت و پیوستن گروه هایی از آن به واحد نظامی جدید فراهم گردد. 


نظر به آنچه مطرح شد، انتظار می رود بار دیگر گزینه نظامی برای حل و فصل پرونده استان ادلب در دستور کار نظام سوریه قرار گیرد. هر چند در چند هفته گذشته در پرتو توافق آتش بس اخیر، گشت زنی نیروهای روسی و ترکی به صورت ناقص در مسیر آزادراه ام ۴ صورت گرفته است، اما کارشکنی گروه های تروریستی در اجرای کامل این گشت زنی و عدم توانایی ترکیه در مهار گروه های تروریستی و اجرای کامل گشت زنی در طول مسیر آزاد راه زمینه را برای به کارگیری دوباره گزینه نظامی جهت حل و فصل پرونده ادلب در نزد نظام سوریه فراهم می سازد.
روسیه نیز هر چند به دنبال حفظ مناسبات اقتصادی، نظامی و سیاسی اش با ترکیه بوده و مایل نیست این مناسبات دچار بی ثباتی شود، اما در عین حال، از ضعف آنکارا در اجرای تعهدات مندرج در توافق آتش بس اخیر بهره برداری کرده و بار دیگر زمینه را برای به کارگیری مجدد گزینه نظامی در حل و فصل پرونده ادلب فراهم خواهد ساخت.