کریدور میانی؛ طرح ترکیه برای اتصال به چین!

اقدامی که ناظران آن را برای روسیه آزاردهنده و برای چین مفید می‌دانند، در حالی که کشورهای اروپایی از آن به عنوان بخشی از تلاش‌های خود برای حذف همه کارت‌های فشار اقتصادی از دست مسکو حمایت می‌کنند. این نقشه راه در دومین نشست وزرای امور خارجه و حمل و نقل ترکیه، آذربایجان، قزاقستان و گرجستان در شهر آکتائو قزاقستان امضا شد و هدف آن افزایش ظرفیت کریدور میانه تا سال ۲۰۲۵ به ۱۰ میلیون تن سالانه است.

مختار تلوبردی، وزیر امور خارجه قزاقستان در سخنرانی خود در این مراسم توضیح داد که نشست امروز برای برداشتن گام‌های عملی جهت ارتقای همکاری‌ها در دریای خزر (کاسپین) و دریای سیاه و تنها به توسعه کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی بین شرق و غرب عبوری از دریای خزر (کاسپین) محدود نمی شود. وی تاکید کرد که نشست سه جانبه ای که در ژوئن گذشته در باکو برگزار شد، بر اهمیت اجرای پروژه های مشترک برای تسهیل سازوکارهای گمرکی در جاده “کریدور میانی” تاکید کرد. تلوبردی با تاکید بر اهمیت امضای نقشه راه توسعه جاده «کریدور میانی» افزود: «این طرح صرفا برای هماهنگی تشریفاتی نبوده و هدف از این طرح، اجرایی کردن پروژه های مشخص است.» وزیر خارجه قزاقستان از حضور گرجستان در این نشست ابراز خرسندی کرد و گفت: «بیشتر پروژه های حمل و نقل بزرگ از خاک گرجستان می گذرد و ما به توسعه قابلیت های راه آهن «باکو- تفلیس- قارص» و همچنین خطوط لوله نفت «باکو – تفلیس – جیحان» و «باکو – سوپسا» خوش بین هستیم.» وی همچنین خاطرنشان کرد که قصد دارند از سال آینده انتقال نفت را از طریق خط لوله «باکو – تفلیس – جیحان» آغاز کنند.

«کریدور میانی» چیست؟

“کریدور میانی” مسیری است که چین و آسیای مرکزی را از طریق قزاقستان، دریای کاسپین، جمهوری آذربایجان و گرجستان به اروپا متصل می کند، این کریدور، جایگزین «کریدور شمالی» که خط اتصالی چین به اروپا از طریق روسیه است، می باشد.

این کریدور علاوه بر «کریدور جنوبی» و «کریدور شمالی» در زمره سه کریدور تجارت جهانی چین و اروپا به شمار می رود و طول آن ۴۲۵۶ کیلومتر به صورت جاده ای و ریلی و ۵۰۸ کیلومتر مسیر دریایی است. این کریدور از شهر کاشغر در سین کیانگ چین شروع و از آنجا به قرقیزستان، ازبکستان و سپس به بندر ترکمن باشی در ترکمنستان می رسد. سپس همه کالاها از ترکمنستان از طریق کانتینر به آذربایجان منتقل شده، از آنجا به گرجستان، سپس به ترکیه، به طور خاص به ایستگاه راه آهن قارص، سپس استانبول یا بنادر ترکیه و از آنجا به اروپا و سایر نقاط جهان منتقل می شود.

برای روشن شدن اهمیت این کریدور، ارقام حاکی از آن است که یک قطار باری که از چین به اروپا از طریق «کریدور میانی» حرکت می کند، هفت هزار کیلومتر را در ۱۲ روز طی می کند. این آمار با مسافت ۱۰ هزار کیلومتر در مدت زمان ۱۵ روز در مورد عبور از «کریدور شمالی» و ۲۰ هزار کیلومتر در بازه زمانی بین ۴۵ تا ۶۰ روز در مورد عبور از «کریدور جنوبی» مقایسه می گردد. بنابراین، وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه تأکید می کند که “کریدور میانی” در مقایسه با “کریدور شمالی” که از روسیه عبور می کند، سریع تر است.
علاوه بر این، حجم محموله‌های عبوری از «کریدور میانی» طی سال جاری با افزایش سه برابری به ۸۴۵ هزار تن در هفت ماهه نخست رسید که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۱۱ تن بود.

ترکیه بزرگترین ذینفع این طرح

ترکیه از حامیان و مدعیان اصلی «کریدور میانی» محسوب می شود. این کشور مذاکره کننده و گفتگو کننده اصلی با همه کشورهایی است که کریدور از آنها عبور می کند، از چین تا آذربایجان. ترکیه از بزرگترین کشورهای بهره مند از این کریدور به حساب می آید که آن را به نقطه تماس واقعی آسیا و اروپا در حمل و نقل کالا تبدیل خواهد کرد. تکمیل خط آهن (باکو- تفلیس- قارص) که آذربایجان را به گرجستان و ترکیه متصل می کند، یکی از مهم ترین پروژه هایی است که آنکارا روی آن تمرکز کرده است و پیش بینی می شود ظرفیت آن به سالانه ۱۷ میلیون تن کالا برسد.

آذربایجان نیز از آنجایی که به دنبال استفاده از موقعیت فعلی برای تغییر مسیر به سمت یک کریدور حیاتی تجارت جهانی و انرژی است، از ذینفعان مهم کریدور میانه است. آذربایجان در حال حاضر در حال توسعه منطقه آزاد تجاری خود در شهری در حدود ۷۰ کیلومتری جنوب پایتخت است. نوسازی و توسعه بندر باکو که در انتهای غربی دریای کاسپین واقع شده است، در حال حاضر در دو مرحله آغاز شده است که مرحله اول در سال ۲۰۱۲ و مرحله دوم در سال ۲۰۲۰ انجام شده است.

از طرفی آذربایجان، قزاقستان و گرجستان برای افزایش قدرت “کریدور میانی”، یک مسیر حمل و نقل جدید با قابلیت حمل سالانه ۲۰۰ هزار کانتینر را در دستور کار قرار داده اند. برای تسهیل عبور و مرور کامیون ها، سه کشور قصد دارند تعرفه های یکسانی را برای شرکت های حمل و نقل داخلی تعیین کنند. کشورهایی که در «کریدور میانه» و پروژه های توسعه آن مشارکت دارند انتظار دارند سود سالانه آن به یک میلیارد دلار برسد، و همچنین با افزایش وابستگی به آن و کاهش وابستگی به «کریدور شمالی» که از روسیه می گذرد، انتظار می رود این رقم در سال های آینده افزایش یابد.

شرایط زیادی، اتکا به «کریدور میانی» را تشویق می کند، به ویژه از آنجایی که قیمت ترانزیت از طریق راه آهن روسیه در امتداد مسیر بین چین و اروپا در سال ۲۰۲۱ نسبت به سال ۲۰۲۰ حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است و این مورد هم مدنظر است که خط راه آهن چین و روسیه به حداکثر ظرفیت خود رسیده و حتی قبل از شروع جنگ، دیگر امکان افزایش حجم کانتینرهای عبوری از آن وجود نداشت.

چرا چین از این کریدور حمایت می کند؟

در سال ۲۰۱۳ چین طرح «کمربند و جاده» را آغاز کرد که شامل دو کریدور تجاری است. اولی «کمربند اقتصادی جاده ابریشم» است که از آسیای مرکزی، ایران و ترکیه می گذرد تا به اروپا برسد. دومی یک مسیر آبی است که به «جاده ابریشم دریایی» معروف است که از دریای چین جنوبی سرچشمه گرفته، سپس اقیانوس هند و دریای سرخ و به دریای مدیترانه می رسد، که برای این طرح ۱۵۲ میلیارد دلار بودجه در نظر گرفته شده است. طرح چین در حال حاضر با مشکل بزرگی مواجه است که اولین آن انزوای روسیه توسط غرب می باشد و به همین دلیل در طرح جاده ابریشم نمی توان به آن تکیه کرد. بنابراین، چین بدش نمی آید که توسعه «کریدور میانی» را تسهیل کند، زیرا این کریدور چین را از طریق دریای کاسپین به آذربایجان و از آنجا به گرجستان و سپس ترکیه با هزینه کمتر و در زمان کوتاه تر می رساند.

منبع

بیشتر بخوانید: چرا اسرائیل باید از ایجاد کریدور میانی (ترکیه-چین) حمایت کند؟

پی نوشت:
کریدور میانی در چند وقت اخیر بسیار بحث برانگیر بوده است، با بررسی اجمالی میتوان مشاهده کرد که بازیگران اصلی این پروژه اروپا و ترکیه هستند. از جمله صحبت های ابتدایی در مورد پروژه کریدور میانی به ذهن خطور می‌کند این است که «این پروژه مخالفین جدی ای مثل روسیه، ایران و حتی در چین دارد و در صورت تقابل جدی آنها، طرح با مشکل و یا شکست مواجه می شود»، «این پروژه از نظر اقتصادی، بهینه نیست» و «کریدور میانی ظرفیت افزایش سطح ترانزیت کالا را ندارد».

راه اندازی و تقویت کریدور میانی طرحی است که مسلما بیشترین ضرر را متوجه روسیه و ایران خواهد کرد، این پروژه با اینکه تا جایی در مقابل طرح «کمربند و جاده» چین تعریف می گردد اما در نهایت به دنبال دور زدن کشورهای روسیه و ایران است، نه قطع مسیر تجاری چین. اروپایی ها، چین و حتی کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال هدایت سرمایه های خود به سمت کشورهای آسیای مرکزی، با ایجاد سازوکارهای متنوع و تعمیق دیپلماسی خود هستند و دریافته اند که نمیتوان چین را از نظر اقتصادی با تحریم مواجه کرد و تنها راه به انحصار درآوردن مسیر تجاری چین و حذف دیگر بازیگران است.

غرب، کشورهای حاشیه خلیج فارس، ترکیه و کشورهای متأثر از آنها در منطقه مثل قزاقستان، آذربایجان و تاجیکستان و… به خوبی دریافته اند که چین در دیپلماسی خارجی به دنبال تامین منافع اقتصادی خود است و دیگر مسائل در اولویت های پایین تری برای آنها قرار دارد. از طرفی نیز سازوکار امنیتی موجود در منطقه، مثل سازمان پیمان امنیت جمعی و سازمان همکاری شانگهای، آنچنان ابتکاری در کنترل امنیت منطقه در سال های اخیر از خود نشان نداده و از نظر بسیاری از تحلیلگران خارجی صرفا به سازمان هایی در حد دکور مبدل گشته اند. انفعال این سازمان ها در چند ماه گذشته در جریان درگیری مرزی تاجیکستان و قرقیزستان به وضوح قابل مشاهده بود.

در این بین سازوکارهایی مثل سازمان کشورهای ترک زبان با محوریت ترکیه در همکاری با جمهوری آذربایجان، قرقیزستان، ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان به طور جدی در حال گسترش فعالیت و نفوذ خود می باشند. علاوه بر آن افزایش سرمایه اعراب در منطقه آسیای مرکزی، نفوذ روزافزون آمریکا در کشوری مثل تاجیکستان در کنار حضور فزاینده اروپایی ها در آسیای مرکزی و نفوذ گسترده رژیم صهیونیستی در آذربایجان نشانگر این است که این کشورها سعی در برهم زدن نظم جدید مدنظر روسیه و ایران در این منطقه و نشان دادن خود به عنوان جبران کننده نقش روسیه را در اقتصادهای وابسته این کشورها دارند.

طرح «کریدور میانی» را نیز میتوان در همین قالب تحلیل کرد، بازیگران این پروژه سعی بر کارآمد و بهینه نشان دادن این مسیر ترانزیتی داشته تا بتوانند چین را قانع به جایگزینی این طرح با مسیر عبوری از ایران و مسیر عبوری از چین کنند. اگرچه به نظر می رسد این طرح قادر به جبران تمام ظرفیت مسیر عبوری از ایران و مسیر شمال نیست، اما صرف اصرار بر استفاده از این کریدور و گسترش آن میتواند از توجه به مسیرهای دیگر کاسته و تهدیدی برای چشم اندازهای اقتصادی ایران و روسیه به حساب بیاید.

بیشتر بخوانید: ایالات متحده ترکیه به دنبال تشکیل ارتش توران است!