جهت گیری اذهان عمومی جمهوری آذربایجان در جنگ سوریه

اکثریت ۸۵ درصدی شیعیان در بافت جمعیتی این کشور به علاوه تضعیف بنیان های مذهبی این جامعه در ایام حاکمیت شوروی، این جامعه را عمیقا مستعد نفوذ ایران به عنوان قطب فرهنگی تشیع نموده است و این در حالی است که ساختار اقتصادی جمهوری آذربایجان در وابستگی محض به روسیه قرار دارد.

قدرت رسانه ای ترکیه نیز توانسته است به طور قابل توجهی بر وضعیت فرهنگی جمهوری آذربایجان حاکم شود. خصوصا که استفاده دو کشور از الفبای لاتین، این حاکمیت فرهنگی را مستحکم تر نموده است. لازم به ذکر است که زبان روسی همچنان دارای ضریب نفوذ بالایی در میان مردمان جمهوری های مشترک المنافع است. عدم تسلط آذربایجانی ها بر زبان فارسی و عربی، باعث شده است تا اخبار تحولات منطقه ای به شکلی دست دوم و با تاخیر و تلخیص قابل ملاحظه ای در جامعه بالادست ارس منتشر گردد چرا که رسانه های روسی در درجه اول و طلاب دینی مقیم ایران، مهمترین منابع انتشار این اخبار در جمهوری آذربایجان هستند.

در حدود سال ۹۴ با اوج گیری تهدید مقدسات شیعی توسط گروههای سلفی، بحران سوریه در فضای رسانه ای ایران انعکاس یافت. طرح مفهوم مدافعان حرم و تشییع شهدای نبرد با تروریسم، اذهان عمومی ایران را شدیدا در تقابل با ترکیه به عنوان حامی گروههای تروریستی قرار داد. این فضای ذهنی اندک اندک به جمهوری آذربایجان نیز رخنه کرد و با ورود روسیه به عرصه جنگ و به تبع آن، فعالیت رسانه های روسی نیز بر این فضا دامن زد و رزمندگان جبهه مقاومت به عنوان قهرمانانی در میان آذربایجانی ها مطرح شدند اما اردوغان به سبب ژست های ضد صهیونیستی ده سال پیش خود، همچنان در اذهان عمومی آذربایجان دارای محبوبیتی نسبی بود.

تجاوز آشکار اردوغان به خاک سوریه در عملیات های سپر فرات و شاخه زیتون نیز با طرح دوقطبی تروریسم-ضد تروریسم (پ.ک.ک-ترکیه) توسط رسانه های آنکارا، تا حدودی توجیه شد اما باید اذعان کرد، علیرغم نفوذ ناسیونالیستی رسانه های ترکی در میان آذربایجانی ها، مسائل مذهبی را باید پاشنه آشیل فعالیت فرهنگی ترکیه دانست چرا که جامعه شیعی آذربایجان، نمی تواند پذیرای افکار سلفی باشد.

با تقابل مستقیم اردوغان با دولت بشار اسد و شهادت برخی از اعضای حزب الله لبنان خصوصا سید علی زنجانی، شبکه های اجتماعی آذربایجان عرصه اظهار تنفر از تفکرات نئوعثمانی ترکیه گردیده است و این در حالی است که پیام تسلیت الهام علی اف به اردوغان، به مناسبت قتل برخی نظامیان ترکیه در خاک سوریه بار دیگر به عمیق تر شدن شکاف میان جامعه مذهبی و بدنه حکومتی آذربایجان انجامید.

ممنوعیت عزاداری به مناسبت شهادت سردار سلیمانی در مساجد باکو و آغاز دستگیری شخصیت های اسلامگرا، احتمالا چاشنی مهمی برای آغاز یک رشته تحولات جدید در جمهوری آذربایجان خواهد بود. با این حال، به دلیل عدم وجود رهبری واحد و فقدان شخصیت های قدرتمند، قشر مذهبی آذربایجان موضع ضعیفی در تحولات سیاسی پیش رو خواهد داشت و به نظر می رسد تکیه بر فعالیت فرهنگی و جذب اذهان عمومی، در اولویت مهمتری قرار دارد.