نقشه جدید باراک برای خاورمیانه
اظهارات اخیر توماس باراک، درباره نامشروع بودن مرزهای خاورمیانه و اصالت «روستاها و قبایل» به جای دولت-ملتها، موجی از واکنشها را در منطقه برانگیخته است. این گفتمان تحولی بنیادین در رویکرد سیاست خارجی آمریکا به خاورمیانه است که با دکترین استراتژیک رژیم صهیونیستی همسویی عمیقی دارد. این یادداشت تلاش میکند با بررسی گفتههای باراک و تطبیق آن با اسناد استراتژیک موجود، سه سناریوی محتمل برای آینده منطقه ترسیم کند.
در مهر ۱۴۰۴، توماس باراک در مصاحبه با خبرگزاری سعودی «الشرق نیوز» در بیروت اعلام کرد: «چیزی به نام خاورمیانه وجود ندارد. فقط قبایل و روستاها هستند.»¹ او توضیح داد که دولت-ملتها در سال ۱۹۱۶ توسط بریتانیا و فرانسه از طریق قرارداد سایکس-پیکو ایجاد شدند و افزود: «توهم است که فکر کنیم ۲۷ کشور ساختگی با ۱۱۰ گروه قومی مختلف میتوانند مفهوم سیاسی مشترکی داشته باشند.»² این اظهارات در ادامه سخنان پیشین باراک بود که در شهریور ماه گفته بود تلآویو مرزهای سایکس-پیکو (اشاره به قرارداد سال ۱۹۱۶ بین قدرتهای اروپایی که امپراطوری عثمانی را به کشورهای کنونی بین ایران و دریای مدیترانه تقسیم میکند) را «بیمعنی» میداند و «هر جا که بخواهد، هر وقت که بخواهد» برای حفظ منافعش پیش میرود.³
باراک همچنین تأیید کرده که صهیونیستها «ظرفیت و تمایل» تصرف لبنان و سوریه را دارند، هرچند این را به عنوان قابلیت دفاعی توصیف کرده است.⁵ در مصاحبه با آسوشیتدپرس درباره حملات رژیم صهیونیستی به دمشق و سویدا، باراک صراحتاً گفت: «دولت-ملتهای قوی بهویژه کشورهای عربی، برای رژیم صهیونیستی تهدید محسوب میشوند» و تلآویو ترجیح میدهد سوریه «تکهتکه و تقسیمشده» باشد تا اینکه توسط یک دولت مرکزی قوی اداره شود.⁶ این سخنان سه سناریوی متمایز را برای آینده منطقه پیشرو میگذارد:
سناریوی اول: یکپارچهسازی نوعثمانی تحت رهبری ترکیه (احتمال پایین)
میراث لبنانی-عثمانی باراک و ستایش او از نظام «ملت» عثمانی که به جوامع دینی خودمختاری محدود میداد، ممکن است نشانهای از حمایت از هژمونی منطقهای ترکیه باشد.⁷ ترکیه پس از سقوط اسد به سرعت داراییهای نظامی و سیاسی خود را از طریق هیئت تحریر الشام مستقر کرد، مناطق حائل ایجاد کرد، گذرگاههای مرزی را کنترل کرد و از خودمختاری کردها جلوگیری کرد. در مناطق تحت کنترل، ترکیه در حال معرفی، آموزش و عرضه الگوهای حکمرانی ترکی است؛ گسترش عملی نفوذ که با آرمانهای حوزه نفوذ نوعثمانی اردوغان همسو است.⁸
با این حال، موانع بحرانی وجود دارد. نخست، برای شهروندان ترک، خاطرات تلخ امپراتوری عثمانی قرن نوزدهم را تداعی میکند که در آستانه تجزیه بود و این میتواند جایگاه ترکیه به عنوان دولت-ملت را تضعیف کند.¹⁰ دوم، تعارض بنیادین منافع آنکارا و تلآویو است. باراک خود اذعان کرده که رژیم صهیونیستی مرزهای سایکس-پیکو را بیمعنی میداند.¹¹ سوم، مقاومت کشورهای عربی از قبیل مصر، امارات و عربستان سعودی در برابر پروژه توسعهطلبانه پاناسلامیست ترکیه به دلیل نگرانی از میراث استعماری وجود دارد.¹² مؤسسه خاورمیانه نیز در گزارش خود اشاره کرده که سیاست خارجی رو به رشد جسورانه ترکیه، از ابزار قرار دادن پناهندگان برای اخاذی از اتحادیه اروپا تا صادرات تروریستهای تکفیری مزدور به لیبی، به سختی میتواند اقدامات یک قدرت منطقهای مسئول باشد.¹³
سناریوی دوم: تجزیه به واحدهای کوچک قومی-مذهبی (محتملترین)
این سناریو ریشه در «طرح یینون» (۱۹۸۲) دارد که توسط «عودد یینون»، روزنامهنگار صهیونیستی و کارمند پیشین وزارت خارجه رژیم صهیونیستی، در نشریه «کیوونیم» (جهتها)، نشریه سازمان جهانی صهیونیست، منتشر شد.¹⁴ این مقاله که با عنوان «استراتژی برای اسرائیل در دهه ۱۹۸۰» انتشار یافت، استدلال میکرد که هدف فوری رژیم صهیونیستی باید انحلال توانمندیهای نظامی کشورهای عربی شرق رژیم صهیونیستی باشد؛ در حالی که هدف بلندمدت اصلی باید در جهت تشکیل مناطق منحصربهفرد تعریفشده بر اساس هویتهای قومی-ملی و دینی حرکت کند.¹⁵ یینون معتقد بود رژیم صهیونیستی باید تجزیه جهان عرب به موزاییکی از گروهبندیهای قومی/فرقهای را هدف قرار دهد و «هر نوع رویارویی بینعربی» را در کوتاهمدت به نفع رژیم صهیونیستی میدانست.
توماس باراک، در تأیید این راهبرد و در پاسخ به آسوشیتدپرس، حملات رژیم صهیونیستی به دمشق و سویدا را اینگونه توجیه میکند: «دولت-ملتهای قوی، بهویژه کشورهای عربی، برای رژیم صهیونیستی تهدید هستند و رژیم صهیونیستی ترجیح میدهد سوریه تکهتکه و تقسیمشده باشد.»¹⁶ «ویرجینیا تیلی»، استاد علوم سیاسی دانشگاه ایلینوی جنوبی و نویسنده کتاب «راهحل تکدولتی» (انتشارات دانشگاه میشیگان، ۲۰۰۵)، به تنش میان آمریکا به عنوان هژمون جهانی که به سیستمهای دولتی منطقهای قوی متکی است و منافع رژیم صهیونیستی در سیستم دولتی ضعیف در خاورمیانه اشاره کرده است؛ تنشی که اکنون به نظر میرسد به نفع منطق رژیم صهیونیستی حل میشود.¹⁷
شواهد تجربی پیادهسازی: رژیم صهیونیستی پس از سقوط اسد بیش از ۴۰۰ کیلومتر مربع از خاک سوریه را اشغال کرد و به طور سیستماتیک زیرساختهای نظامی باقیمانده را نابود کرد.¹⁸ در لبنان، باراک به طور ضمنی هشدار داد که اگر حزبالله خلع سلاح نشود، ممکن است با «اشغال سوری» مواجه شود، سیگنالی که برای تقسیم یا بالکانیزه شدن لبنان در نظر گرفته شده است.¹⁹
منطق استراتژیک: از دیدگاه استراتژیستهای رژیم، کشورهای عربی متحد و قدرتمند تهدید وجودی محسوب میشوند، در حالی که واحدهای کوچک قومی-مذهبی هیچ تهدیدی نخواهند داشت و میتوانند «ماهوارهها» یا متحدان رژیم صهیونیستی شوند. طرح یینون صراحتاً بیان میکند: «امید اسرائیلی این است که دولتهای مبتنی بر فرقهگرایی به ماهوارههای اسرائیل و به طرز تناقضآمیزی به منبع مشروعیت اخلاقی آن تبدیل شوند. تجزیه تمام کشورهای عربی به واحدهای کوچکتر موضوع کلیدی میباشد.»²¹ الگوی کلاسیک امپریالیستی «تفرقه بینداز و حکومت کن» اکنون با ابزارهای مدرن تحت گفتمان حقوق اقلیتها و فدرالیسم اجرا میشود.
سناریوی سوم: یکپارچهسازی فدرال تحت هژمونی رژیم صهیونیستی (خطرناک در بلندمدت)
نظم منطقهای جدید تحت هژمونی رژیم صهیونیستی با ادعای تاریخی-دینی «سرزمین موعود از نیل تا فرات» همسو است. بنیامین نتانیاهو در مصاحبه با «آی۲۴ نیوز» (اواسط ۲۰۲۵) وقتی پرسیده شد آیا به دیدگاه «اسرائیل بزرگ» اعتقاد دارد، بدون تردید پاسخ داد: «کاملاً.»²² ائتلاف ۳۱ کشور عربی و اسلامی این اظهارات را محکوم کرد و آن را «بیتوجهی جدی به حقوق بینالملل، تهدید مستقیم برای امنیت ملی عرب، حاکمیت دولتی، صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی» خواند.²³
«اسرائیل بزرگ» (ارض یسرائیل هشلیما) ریشههای عمیقی در اندیشه صهیونیستی دارد. این ادبیات توراتی، اکنون توسط وزرای کابینه نتانیاهو بیان میشود. اسموتریچ، وزیر دارایی رژیم صهیونیستی اعلام کرد: «نوشته شده که اسرائیل تا سوریه پیشروی خواهد کرد» و پیشبینی کرد رژیم صهیونیستی با رشد تدریجی نه تنها همه سرزمینهای فلسطینی بلکه بخشهایی از اردن، لبنان، مصر، سوریه، عراق و عربستان سعودی را در بر بگیرد.²⁶
این سناریو را میتوان در کنار شواهد قبلی به این صورت درک کرد که ابتدا تجزیه دولتهای موجود به واحدهای کوچک و ضعیف (سناریوی ۲) اتفاق خواهد افتاد. سپس یکپارچهسازی تدریجی این واحدها در نظم منطقهای تحت رهبری رژیم صهیونیستی به وقوع خواهد پیوست. این فرآیند ممکن است از طریق صلح ابراهیم که روابط عربی-صهیونیستی را عادیسازی کردند آغاز شده باشد.
لابی رژیم صهیونیستی در آمریکا، بهویژه آیپک (کمیته امور عمومی آمریکا-اسرائیل) با بیش از ۷ میلیون عضو، طی دههها، سیاست خاورمیانهای آمریکا را شکل داده است.²⁸ «جان مرشایمر» از دانشگاه شیکاگو و «استفان والت» از مدرسه دولتداری کندی دانشگاه هاروارد استدلال میکنند: «هیچ لابیای نتوانسته سیاست خارجی آمریکا را تا این حد از آنچه منافع ملی آمریکا پیشنهاد میکند منحرف کند، در حالی که همزمان آمریکاییها را متقاعد کرده که منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی اساساً یکسان هستند.»²⁹ آنها همچنین اشاره میکنند که آیپک «انحصار بر کنگره آمریکا» و «اهرم قابل توجهی بر قوه مجریه» دارد.³⁰
در سال ۲۰۲۴، آیپک ۱۴.۱ میلیارد دلار کمک اضطراری به رژیم صهیونیستی را دقیقاً مطابق خواستههای نتانیاهو از کنگره تصویب کرد.³¹ این قدرت مالی و سیاسی، همراه با کنترل نظامی رژیم صهیونیستی بر بخشهای فزایندهای از خاک همسایگان، شرایط را برای تحقق تدریجی این سناریو فراهم میکند. نتانیاهو پیش از سفر به واشنگتن (اوایل ۲۰۲۵) اعلام کرد قصد دارد «نقشه خاورمیانه را بازترسیم کند» که حاکی از طرح دولت برای ایجاد «اسرائیل بزرگ» است.³³
شواهد عملی پیادهسازی این استراتژی در سطح منطقه قابل مشاهده است. رژیم صهیونیستی پس از سقوط اسد (اواخر ۲۰۲۴) بخشهایی از جنوب غربی سوریه را اشغال و سپس تصرف دائمی کوه حرمون سوریه را ضمن حملات هوایی و عملیات زمینی نزدیک دمشق، اعلام کرد.³⁴ نیروهای صهیونیستی از بیشتر جنوب لبنان عقبنشینی کردند اما همچنان پنج ارتفاع استراتژیک را تحت کنترل خود دارند.³⁵ در غزه، جمعیت شمال تحت محاصره کامل است؛ کابینه امنیتی رژیم صهیونیستی طرح نتانیاهو برای اشغال کامل شهر غزه را تصویب کرده و نتانیاهو خواستار «اجازه دادن» به فلسطینیان برای ترک غزه شده که منتقدان آن را به معنی پاکسازی قومی میدانند.³⁶ در سوریه، رژیم صهیونیستی تهاجم خود را گسترش داده، بیش از ۴۰۰ کیلومتر مربع اضافی را اشغال کرده و به طور سیستماتیک زیرساختهای نظامی باقیمانده را نابود کرده است.³⁷
افشاگری بزرگ رئیس پیشین سازمان سیا
ژنرال «وسلی کلارک»، فرمانده سابق ناتو، در سال ۲۰۰۷ افشا کرد که اندکی پس از حادثه ۱۱ سپتامبر، برنامهای محرمانه در پنتاگون برای سرنگونی هفت کشور شامل عراق، سوریه، لیبی، سودان، سومالی، لبنان و ایران در مدت پنج سال طراحی شده بود. این استراتژی منطبق بر اهداف رژیم صهیونیستی بود که همواره به دنبال تضعیف و تجزیه کشورهای مخالف در منطقه است؛ چنانکه بنیامین نتانیاهو در سخنرانیهای خود در آمریکا بر لزوم مقابله با تهدیدات این کشورها و حفظ برتری منطقهای تأکید کرده و اقدامات انجامشده در این کشورها را در راستای ایجاد بیثباتی و ناتوانسازی رقبای منطقهای رژیم صهیونیستی ارزیابی میکند.
رژیم دوم
پیش از نتیجهگیری، صحبتهای «شاکر البرجاوی»، کارشناس مسائل سیاسی در لبنان که در مورد تجزیه منطقهای کشورها اخیراً اظهار نظر روشنکنندهای داشته، میتواند تصویر کاملی از این نقشه شوم صهیونیستی به مخاطب بدهد: «یک رویای توراتی وجود دارد که نتانیاهو در پی اجرای آن است. او تلاش دارد رژیم دوم را راهاندازی کند، زیرا رژیم اول نتوانست از خود دفاع کند و برای بقای آن باید اسرائیل بزرگ تأسیس شود. اسرائیل بزرگ نیاز دارد منطقه را به رژیمهای کوچک قومیتگرا تقسیم کند؛ رژیمهایی که در جنگ دائمی با یکدیگر باشند و شکننده باقی بمانند، تا تحت حمایت اسرائیل قرار گیرند. در سوریه این تقسیمبندی شامل علویان، سنیها، دروزیان و کردهاست؛ در عراق شامل کردها، سنیها و شیعیان؛ و در لبنان صحبت از بازگشت به دو قائممقامی و حتی اشغال جنوب تا مرزهای اولیه و ایجاد رژیمهای دروزی و مسیحی مطرح شده است. این رژیمهای کوچک برای بقا نیازمند حمایت اسرائیل خواهند بود و همین امر زمینهساز تشکیل اسرائیل بزرگ میشود. تسلط بر منابع نفت، معابر منطقه و تعاملات اقتصادی، همراه با ضعف رژیمهای اطراف، منجر به سیطره سیاسی و اقتصادی اسرائیل بر کل منطقه خواهد شد.»
نتیجهگیری
اظهارات باراک درباره نامشروع بودن مرزهای سایکس-پیکو و اصالت روستاها و قبایل، نه صرفاً یک تحلیل آکادمیک، بلکه نشاندهنده تحول بنیادین در رویکرد سیاست خارجی آمریکا به خاورمیانه است. این گفتمان، در همسویی کامل با دکترین تجزیه رژیم صهیونیستی، چشماندازی را ترسیم میکند که در آن دولت-ملتهای عربی قوی به عنوان تهدید تلقی شده و نیازمند تبدیل به واحدهای کوچکتر قابل مدیریت هستند. چه تجزیه به شکل لبنانیسازی باشد، چه ایجاد دولتهای حائل قومی-مذهبی و چه یکپارچهسازی تدریجی در نظم منطقهای تحت هژمونی رژیم صهیونیستی، نتیجه یکسان است: پایان خاورمیانه آنگونه که میشناسیم. آنچه طرح یینون در ۱۹۸۲ به عنوان استراتژی ارائه کرد، اکنون توسط نماینده رسمی آمریکا بیان میشود، به عنوان شاهدی بر عمق همگرایی منافع واشنگتن-تلآویو در بازترسیم نقشه خاورمیانه.
منابع:
¹ “U.S. Ambassador to Ankara Barrack: There is no such thing as the Middle East, there are tribes and villages,” Haberler.com, September 26, 2025. https://en.haberler.com/u-s-ambassador-to-ankara-barrack-there-is-no-such-19088721/
² “Saudi Arabia between myth and reality: Abdulaziz’s legacy versus Western narratives,” Atalayar, October 2, 2025. https://www.atalayar.com/en/opinion/hasan-alnajrani/saudi-arabia-between-myth-and-reality-abdulazizs-legacy-versus-western-narratives/20251002114145218978.html
³ “ANALYSIS: America is helping Israel steal Syria and Lebanon,” Middle East Eye, August 29, 2025. https://www.middleeasteye.net/opinion/analysis-america-helping-israel-steal-syria-and-lebanon
⁴ “Why Tom Barrack – Trump’s billionaire friend and advisor – was the perfect pick for Syrian envoy,” Yetkin Report, May 25, 2025. https://yetkinreport.com/en/2025/05/25/why-tom-barrack-was-the-perfect-pick-for-syrian-envoy/
⁵ “US Syria envoy Barrack: Israel has ‘capacity and desire’ to take over Lebanon, Syria,” Al Arabiya English, August 29, 2025. https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/29/us-syria-envoy-barrack-israel-has-capacity-and-desire-to-take-over-lebanon-syria
⁶ “Syria envoy Tom Barrack: Israel sees Sykes-Picot borders as ‘meaningless’,” Associated Press, August 29, 2025. (via Middle East Eye report)
⁷ “US envoy Tom Barrack accused of plotting Turkey’s partition,” Middle East Eye, July 23, 2025. https://www.middleeasteye.net/news/us-envoy-tom-barrack-accused-plotting-turkeys-partition
⁸ “Neo-Ottomanism in Türkiye’s Foreign Policy,” Spanish Ministry of Defense Strategic Studies Institute (IEEE), 2025. https://www.defensa.gob.es/documents/2073105/2320887/Neo-otomanismo_2025_dieeeo58_eng.pdf
⁹ M. Hakan Yavuz, Nostalgia for the Empire: The Politics of Neo-Ottomanism (Oxford University Press, 2020), Chapter 5: “Erdoğan’s Neo-Ottomanism.” https://academic.oup.com/book/36837/chapter/322011260
¹⁰ “US envoy Tom Barrack accused of plotting Turkey’s partition,” Middle East Eye, July 23, 2025. https://www.middleeasteye.net/news/us-envoy-tom-barrack-accused-plotting-turkeys-partition
¹¹ “Syria envoy Tom Barrack: Israel sees Sykes-Picot borders as ‘meaningless’,” Middle East Eye, August 29, 2025.
¹² “Turkey’s Dangerous New Exports: Pan-Islamist, Neo-Ottoman Visions and Regional Instability,” Middle East Institute, April 2020. https://www.mei.edu/publications/turkeys-dangerous-new-exports-pan-islamist-neo-ottoman-visions-and-regional
¹³ Ibid.
¹⁴ Oded Yinon, “A Strategy for Israel in the Nineteen Eighties,” Kivunim (Directions), No. 14, February 1982. Published by the Department of Information of the World Zionist Organization, Jerusalem. English translation by Israel Shahak, Association of Arab-American University Graduates, Special Document No. 1, 1982. https://archive.org/details/the-zionist-plan-for-the-middle-east-by-oded-yinon-israel-shahak-yinon-oded-shah
¹⁵ Israel Shahak, “Foreword” to Oded Yinon, The Zionist Plan for the Middle East, Association of Arab-American University Graduates, 1982.
¹⁶ “ANALYSIS: America is helping Israel steal Syria and Lebanon,” Middle East Eye, August 29, 2025.
¹⁷ Virginia Tilley, The One-State Solution: A Breakthrough for Peace in the Israeli-Palestinian Deadlock (University of Michigan Press, 2005). https://press.umich.edu/Books/T/The-One-State-Solution
¹⁸ “Israeli forces blow up Syrian army bases, expand occupation in Damascus suburbs,” Al Jazeera, January 21, 2025. https://www.aljazeera.com/news/2025/1/21/israeli-forces-blow-up-syrian-army-bases-expand-occupation-in-damascus-suburbs
¹⁹ “ANALYSIS: America is helping Israel steal Syria and Lebanon,” Middle East Eye, August 29, 2025.
²⁰ Ibid.
²¹ Oded Yinon, “A Strategy for Israel in the Nineteen Eighties,” Kivunim, February 1982.
²² “Netanyahu calls for ‘Greater Israel’ including West Bank,” i24News, August 2025. (Cited in multiple Arabic and international news sources)
²³ “Arab-Islamic coalition condemns Netanyahu’s ‘Greater Israel’ statements,” Al Arabiya English, September 2025.
²⁴ Theodor Herzl, The Complete Diaries of Theodor Herzl, Vol. II, ed. Raphael Patai (Herzl Press, 1960), p. 711.
²⁵ Rabbi Fischmann, Testimony before the UN Special Committee on Palestine, July 9, 1947. UN Archives.
²⁶ “Israeli Finance Minister Smotrich: Jerusalem will expand to Damascus,” multiple international news sources, 2024.
²⁷ Benjamin Netanyahu, Address to the United Nations General Assembly, September 2023 and September 2024.
²⁸ Track AIPAC, “AIPAC Spending Overview 2024.” https://trackaipac.com/
²⁹ John J. Mearsheimer and Stephen M. Walt, The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy (Farrar, Straus and Giroux, 2007), pp. 5-6. Also published as Harvard Kennedy School Working Paper: https://www.hks.harvard.edu/publications/israel-lobby-and-us-foreign-policy
³⁰ Ibid., Chapter 4.
³¹ “AIPAC pushes $14.1 billion in emergency aid for Israel,” Common Dreams, November 2024. https://www.commondreams.org/news/israel-military-funding-aipac
³² “Congress sanctions ICC after Israeli request,” multiple news sources, 2024.
³³ “Netanyahu announces plan to ‘redraw map of Middle East’,” February 2025.
³⁴ “Israeli forces blow up Syrian army bases, expand occupation,” Al Jazeera, January 21, 2025.
³⁵ “Israel withdraws from most of southern Lebanon but holds strategic hilltops,” Al Jazeera, 2025.
³⁶ “Israeli cabinet approves Netanyahu plan for Gaza occupation,” World Socialist Web Site, January 2025. https://www.wsws.org/en/articles/2025/01/27/gaza-j27.html
³⁷ “Israel expands Syrian occupation to over 400 square kilometers,” multiple news sources, January 2025.
دیدگاه