تحولات افغانستان، ۲۷ بهمن ۱۴۰۴

۱- دفتر سربازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) اعلام کرد که در پایان ماه ژانویه ۲۰۲۶فعالیت خود را به‌طور رسمی خاتمه می‌دهد. سیگار که از سال ۲۰۰۸ مسئول نظارت بر کمک‌های آمریکا در افغانستان بود، در طول فعالیت‌های خود بارها از فساد و سوء‌استفاده در پروژه‌های بازسازی این کشور پرده برداشته بود. این نهاد در آخرین گزارش خود پیشنهاد کرده بود که مسئولیت نظارت به اداره توسعه بین‌المللی آمریکا (USAID) واگذار شود.

۲- در ۹ بهمن ماه، محمد قاسم فرید، معاون وزارت دفاع طالبان به همراه هیئتی در سفر به مسکو با واسیلی اوسماکوف، معاون وزارت دفاع روسیه درباره امنیت منطقه‌ای و همکاری‌های دفاعی گفتگو کرده است. دو طرف در این دیدار بر تداوم روابط و همکاری‌های منظم تأکید کردند. جزئیات توافقات انجام شده هنوز مشخص نیست. روسیه تنها کشوری است که طالبان را به رسمیت شناخته، اقدامی که با انتقادهایی در مورد حقوق بشر و مشروعیت سیاسی همراه است.

۳- در ۹ بهمن ماه، ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان فرمانی صادر کرده است که بر اساس آن اموال منقول و غیرمنقول شهروندان افغان متهم به فساد یا افرادی که به‌طور دائمی در خارج از افغانستان زندگی می‌کنند، مصادره خواهد شد. رسیدگی به این پرونده‌ها به دادگاههای نظامی سپرده شده است. طبق این فرمان، صلاحیت‌های مربوط به ارزیابی و حفظ دارایی‌ها به معاون رئیس دادگاه عالی در امور نظامی منتقل شده است.

۴- تاجیکستان:
در ۱۰ بهمن ماه، نیروهای مرزبانی تاجیکستان به سوی پنج نفر که قصد ورود غیرقانونی از خاک افغانستان به شهرستان شمس الدین در استان بدخشان این کشور را داشتند، شلیک کردند که در نتیجه آن سه نفر کشته و دو نفر دیگر متواری شدند. دولت تاجیکستان و طالبان افغان تاکنون واکنشی رسمی نسبت به این حادثه نشان نداده‌اند.

پیش‌تر نیز نیروهای مرزبانی وابسته به کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان اعلام کرده بودند چهار فرد مسلح وابسته به یک گروه تروریستی که به‌طور غیرقانونی از مرز افغانستان عبور کرده بودند در درگیری با مرزبانان کشته شده‌اند.

۵- هرات:
در ۱۲ بهمن ماه، ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان برای دیدار با رشید مردوف، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ترکمنستان، به شهر هرات رفته است. وی در این دیدار درباره چگونگی پیشرفت پروژه‌ تاپی (خط لوله گاز ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند) و برخی پروژه‌های دیگر از جمله تاپ (انتقال برق از ترکمنستان به افغانستان و پاکستان) راه‌آهن و برق با مردوف گفت‌وگو کرده است.

ملا برادر در این دیدار گفته است که راه‌اندازی پروژه تاپی زمینه را برای توسعه روابط میان افغانستان، ترکمنستان و کشورهای منطقه فراهم کرده و شرکت بین‌المللی «دلتا» متعلق به یکی از سرمایه داران عربستان سعودی نیز برای سرمایه‌گذاری در این پروژه ابراز علاقه‌مندی کرده است. ملا برادر همچنین از مردوف خواسته است که موضع خود را در مورد ساخت پروژه‌ راه‌آهن تورغندی-هرات روشن کند.

طبق بیانیه دفتر ملا برادر، طرف ترکمنستانی در این دیدار گفته است که کار پروژه تاپی تا پایان امسال، به مرکز استان هرات می‌رسد و آمادگی ترکمنستان برای سرمایه‌گذاری در پروژه راه‌آهن تورغندی-هرات فراهم شده است. همچنین ترکمنستان آماده است تا از طریق پنج مسیر برق خود را به افغانستان صادرات کند‌.

۶- بامیان:
طبق اعلام صبور سیغانی، سخنگوی استاندار بامیان، محمد امیر رضایی از سوی وزارت امور داخلی طالبان به سمت فرمانداری شهرستان ورس در این استان منصوب شده است. مسئولین محلی طالبان به نمایندگی از قاری گل حیدر شفق، استاندار بامیان به همراه جمعی از علما، متنفذین و سایر اقشار مختلف مردم در مراسم معارفه محمد امیر رضایی شرکت داشته‌اند. محمد امیر رضایی از اهالی هزاره و شیعه شهرستان ورس است.

شهرستان ورس از مناطق کوهستانی و نسبتاً دورافتاده استان بامیان است که همواره با چالش‌هایی مانند دسترسی صعب العبور و خدمات دولتی روبرو بوده است. انتصاب این شخص در ورس می‌تواند به عنوان گامی در راستای اعتمادسازی میان قوم هزاره و طالبان تلقی شود و موجب رفع مشکلات و افزایش خدمات عمومی در این منطقه شود. این دومین باری است که طالبان فرمانداران خود را از میان شیعیان افغانستان انتخاب می‌کند.

۷- سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در دیدار با تالات‌بک مسادیکوف، دبیرکل سازمان پیمان امنیت جمعی، تحولات افغانستان و چالش‌های امنیتی آسیای مرکزی را از مسائل کلیدی و محوری این سازمان برشمرد. طرفین در این نشست بر لزوم هوشیاری در برابر بی‌ثباتی‌های احتمالی ناشی از وضعیت افغانستان تمرکز کردند.

۸- کابل:
– در ۱۴ بهمن ماه، نورالله نوری، وزیر امور مرزها، اقوام و قبایل حکومت طالبان در دیدار با علیرضا بیکدلی، سفیر ایران در افغانستان از آغاز قریب‌الوقوع روند رسمی تثبیت مرزهای افغانستان و ایران خبر داد. در این نشست طرفین درباره چگونگی تثبیت خط مرزی مشترک و بازسازی و نوسازی علائم و نشانه‌های مرزی گفتگو کردند.

– در ۱۹ بهمن ماه، کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران، در گفت‌وگوی تلفنی با مولوی نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبائل افغانستان، درباره آخرین تحولات و همکاری‌های مرزی دو کشور رایزنی کرد. در این تماس بر تداوم همکاری‌ها، به‌ویژه ادامه نوسازی اسناد و علائم مرزی و تسریع برگزاری نشست‌های فنی و حقوقی مشترک تأکید شد. همچنین مقرر شد نشست بعدی مقام‌های عالی مرزی ایران و افغانستان در سال ۱۴۰۵ به میزبانی ایران برگزار شود.
– در ۲۶ بهمن ماه، سید علی‌محمد موسوی، معاون بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت ج.ا.ایران، با محمد نصیر رحیمی، رئیس اجرایی شرکت دولتی نفت و گاز افغانستان، دیدار و پیرامون حوزه تولید سوخت و توسعه همکاری‌های بلندمدت میان دو کشور در این زمینه گفتگو کرد. دولت ایران در راستای سیاست همسایگی می‌تواند از جایگاه و ظرفیت‌های افغانستان برای ایجاد کریدورهای تجاری و همکاری‌های استراتژیک اقتصادی استفاده کند و منافع دو طرف را از مبادلات تجاری و… افزایش دهد. در حوزه تولید سوخت نیز افغانستان نیازهای زیادی دارد که ایران با دانش داخلی خود می‌تواند آنرا تأمین کند.

۹- مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل در نشست شورای امنیت نسبت به تهدید شاخه خراسان گروه تروریستی داعش ابراز نگرانی کرده و بر مقابله هماهنگ و بین المللی با آن تأکید کرده است. وی همچنین تاکید کرده که فعالیت‌های داعش تنها به افغانستان محدود نمی‌شود و این گروه در مناطقی چون آفریقا، غرب و جنوب آسیا نیز در حال گسترش است. این موضوع به مثابه این است که آمریکا ادعاهای طالبان درباره مهار و کنترل داعش در افغانستان را قبول ندارد و از این موضوع به عنوان ابزاری در مذاکره با این گروه استفاده می‌کند.

۱۰- در ۱۶ بهمن ماه، ایست بازرسی نیروهای امنیتی طالبان در میدان آزادی قندوز مورد حمله جبهه آزادی افغانستان قرار گرفت. این حمله حوالی ساعت ۱۸:۳۰ اتفاق افتاد. بر اساس گزارش منابع محلی، در این درگیری دو تن از نیروهای طالبان کشته و سه نفر دیگر زخمی شدند. همچنین یک دستگاه خودروی نظامی طالبان در جریان حمله تخریب شد.

۱۱- وزارت خارجه‌ حکومت طالبان از آزادی ۱۴ شهروند افغانستان از زندان‌های آذربایجان خبر داد. این اقدام پس از پیگیری‌های سفارت طالبان در باکو و به دستور مقامات جمهوری آذربایجان انجام شده است. طالبان از همکاری آذربایجان و نهادهای مرتبط با این پرونده قدردانی کرده است.

۱۲- براساس آمار گزارش دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، از اول اکتبر تا آخر دسامبر، دستکم ۱۴ نفر از نظامیان حکومت پیشین افغانستان به قتل رسیده‌اند. همچنین در این بازه‌ی زمانی، دستکم ۲۸ مورد بازداشت خودسرانه، هفت مورد شکنجه و بدرفتاری با مقامات و نظامیان حکومت پیشین ثبت شده است.

انتشار این آمار در حالی است که طالبان بارها از نظامیان و مقامات حکومت پیشین افغانستان برای بازگشت به این کشور دعوت کرده است اما برخی از این افراد پس از ورود به افغانستان مورد قتل و یا بازداشت قرار گرفته‌اند. ایران، پاکستان و تاجیکستان مقصد اکثر نظامیان و مقامات فراری حکومت پیشین افغانستان بوده است و تلاش‌های طالبان در استرداد نظامیان و حتی تجهیزات نظامی منتقل شده توسط آمریکا به تاجیکستان و ازبکستان تاکنون ناکام بوده است.

۱۳- پاکستان:
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در یک گفت‌وگو با یک شبکه تلویزیونی دوباره طالبان را تهدید کرد و گفت که ممکن است برای مقابله با تهدیدات امنیتی از خاک افغانستان، پیش از آغاز ماه رمضان علیه آنها اقدام نظامی کنیم. آصف با اشاره به هزینه‌های سنگین امنیتی ناشی از تعلل در رسیدگی به این تهدیدات تاکید کرد که تماس‌ها و گفتگوها با حکومت طالبان افغانستان همچنان ادامه دارد، اما موجب کاهش فعالیت گروه‌های شبه‌نظامی مستقر در افغانستان نشده است و ادامه انفعال طالبان در برابر این اقدامات، پیامدهای احتمالی برای آنها خواهد داشت.

۱۴- ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان افغانستان، در مصاحبه‌ای با بخش پشتوی رادیو ایران، در پاسخ به سوالی درباره درگیری احتمالی ایران و آمریکا و موضع طالبان گفت: «اولا ما طرفدار این نیستیم که جنگ و درگیری شود و امیدواریم که جنگی بین دو کشور صورت نگیرد. اما اگر جنگ شود و هر درخواستی از طرف ایران از ما شود، افغان‌ها آماده‌اند مطابق توان خود در بخش مشکلات جنگ با ملت ایران همدردی و همکاری داشته باشند. اگر به یاد داشته باشید دفعه قبل که به جمهوری اسلامی ایران حمله شد، نتیجه این بود که ایران پیروز شد و من فکر می کنم بازهم همینگونه میشود. چرا که ایران توان دفاع از خود را دارد. ایران برحق است و حق دفاع از خود را نیز دارد.»

اظهارات سخنگوی طالبان موضع جدیدی نیست و این گروه بر پایه سیاست کلی بیطرفی فعال در قبال اتفاقات خارج از افغانستان، در تنش‌های دو سال گذشته بین ایران و رژیم صهیونیستی و آمریکا نیز با تاکید بر حق ایران در دفاع از خود و محکومیت تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونسیتی همین مواضع را اتخاذ کرده بودند. اما تاکید وی بر روابط خوب کابل و تهران نشان می‌دهد که ایران می‌تواند از نقاط قوت روابط فعلی با افغانستان و ابزارهایی که در اختیار دارد، استفاده مهم‌تری در حوزه اقتصاد، تجارت منطقه‌ای، مسئله کریدورها و… داشته باشد و در جنگ اقتصادی با جبهه غرب گرفتار محاصره و فشار نشود.