عملیات خودکشی حماسی؛ بررسی بحران آمریکا در بازتولید مهمات کلیدی در جنگ رمضان

مقدمه
نگرانی از خالی شدن انبارهای تسلیحاتی آمریکا این روزها به اوج رسیده است. مصرف سنگین موشک‌های کروز تاماهاک، پاتریوت و دیگر مهمات دقیق در جریان جنگ با ایران، زنگ خطر را در پنتاگون و همچنین پایتخت کشورهای متحد آمریکا به صدا درآورده است. حالا که عملیات به اصطلاح «خشم حماسی» در یک آتش‌بس شکننده متوقف شده، زمان مناسبی است تا بررسی شود ارتش ایالات متحده واقعاً در آستانه تمام کردن مهمات و قرار گرفتن در حالت «وینچستر» است یا هنوز حاشیه ایمنی برای آنها وجود دارد.

یک.
هفت مهمات حیاتی
در ادامه، قصد داریم بحران ذخایر موشکی ایالات متحده پس از جنگ رمضان شرح دهیم. در این نگاه به بررسی هفت سیستم موشکی کلیدی در جنگ اخیر خواهیم پرداخت. این سیستم‌ها شامل JASSM، PrSM، SM-۳، SM-۶، THAAD، Patriot و Tomahawk هستند. با تحلیل وضعیت موجود و چالش‌هایی که پس از مصرف گسترده این سیستم‌ها به وجود آمده، به بررسی جایگزین‌ها، محدودیت‌ مهم تولید و نقش پکن در زنجیره تأمین مواد اولیه خواهیم پرداخت.

1. تاماهاک
   موشک تاماهاک (Tomahawk Land Attack Missile) از دهه ۱۹۸۰ در نیروی دریایی ایالات متحده استفاده می‌شود و برای شلیک از دریا به اهداف زمینی طراحی شده است. این موشک، یک کروز برد بلند است و بسته به مدل و نوع آن می‌تواند مسافتی بین ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ کیلومتر را طی کند. تاماهاک با استفاده از سیستم‌های ناوبری پیشرفته مانند سیستم ناوبری اینرسی و GPS قادر است به‌طور دقیق به هدف‌های خود برخورد کند. علاوه بر این، تاماهاک می‌تواند در ارتفاع‌های مختلف پرواز کند، از جمله در ارتفاع پایین برای جلوگیری از شناسایی توسط رادارهای دشمن، که آن را به سلاحی کارآمد در محیط‌های جنگی پیچیده تبدیل می‌کند؛ کما اینکه از آن در جنگ رمضان هم به طور گسترده استفاده شد. در ماه اول جنگ، بیش از ۸۵۰ موشک شلیک شد و تا آتش‌بس تعداد شلیک‌ها به بیش از ۱۰۰۰ فروند رسید. گفته می‌شود موجودی تاماهاک در سراسر دنیا نزدیک به ۳ هزار عدد است و این یعنی تاکنون یک سوم ذخایر جهانی این موشک مصرف شده است.
2. JASSM
   موشک JASSM (Joint Air-to-Surface Standoff Missile) یک موشک با قابلیت پنهان‌کاری است که از هوا شلیک می‌شود و دارای برد بلند و بارگذاری ۱,۰۰۰ پوندی است. نسخه JASSM-ER (نسخه برد بلند) دارای برد بیشتری نسبت به نسخه پایه است و نسخه‌ای با برد حتی بیشتر، یعنی JASSM-XR، در حال توسعه است. نسخه برد بلند این موشک که عمر مفید آن معمولاً ۲۰ سال است، تا پیش از جنگ رمضان، به تعداد چهار هزار و چهارصد فروند، در زرادخانه نیروی هوایی ایالات متحده موجود بود.
   در جنگ اخیر؛ بیش از ۱۱۰۰ موشک JASSM-ER در ماه اول حمله به ایران شلیک شد. این موشک‌ها به طور عمده توسط بمب‌افکن‌های B-۵۲ از پایگاه‌های نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا پرتاب شده‌اند. تحویل‌های پیش‌بینی‌شده برای سال ۲۰۲۶ کمتر از تقاضا خواهد بود. میزان تقاضا برای سال ۲۰۲۷ نیز ۸۵۰ عدد اعلام شده است که نشان‌دهنده فشار مضاعف بر بخش تولید خواهد بود.
3. PrSM
   موشک PrSM (Precision Strike Missile) یک موشک پرتاب‌شونده از زمین است که توسط واحدهای توپخانه‌ای میدانی مانند MLRS یا HIMARS شلیک می‌شود. این موشک جانشین ATACMS با برد بیشتر (بیش از ۵۰۰ کیلومتر در مقابل ۳۰۰ کیلومتر) است. استفاده از این موشک‌ها به دلیل نیاز به دسترسی به خاک متحدین در برد هدف‌ها محدود است. در جنگ ایران ۲۰۲۶، این موشک‌ها برای هدف قرار دادن انواع مختلفی از اهداف، از جمله یک زیر دریایی، استفاده شده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که “تمام موجودی” موشک‌های PrSM در جنگ ایران مصرف شده‌اند.
   موجودی موشک‌های PrSM محدود است چرا که این سیستم نسبتاً جدید است و تحویل آن از سال ۲۰۲۳ آغاز شده است. برخی از موشک‌های ATACMS با برد کوتاه‌تر (احتمالاً تا ۸۰۰ فروند) هنوز در موجودی هستند. شرکت Lockheed Martin در حال افزایش تولید موشک‌های PrSM است و هدف سالانه ۴۰۰ واحد را تعیین کرده است. با این حال، موجودی محدود به این معنی است که تحویل‌های بیشتر در آینده نزدیک ممکن نیست. دولت ترامپ ۱۲۰۰ عدد از این موشک را برای سال ۲۰۲۷ سفارش داده است که تولید این تعداد در یک سال چندان منطقی به نظر نمی‌رسد.
4. SM-3
   موشک Standard Missile ۳ (SM-۳) یک موشک رهگیر شلیک‌شونده از کشتی است که برای مقابله با موشک‌های بالستیک طراحی شده است. نسخه‌های ساحلی این موشک نیز وجود دارند (به نام “Aegis ashore”) اما در حال حاضر در میدان جنگ استفاده نمی‌شوند. جدیدترین نسخه Block IIA دارای بهبودهایی در موتور و سر جنگی جنبشی است. آژانس دفاع موشکی، علی‌رغم برنامه‌های اولیه برای توقف تولید جدید این نسخه، همچنان به تولید نسخه قبلی Block IB ادامه می‌دهد. اولین استفاده عملیاتی از این موشک در آوریل ۲۰۲۴ در مقابله با موشک‌های بالستیک ایرانی که به سمت رژیم صهیونیستی شلیک شده بودند، صورت گرفت. در جنگ دوازده روزه ۲۰۲۵، حدود ۸۰ موشک SM-۳ شلیک شد. در جنگ رمضان نیز طبق پیش‌بینی‌ها ۲۵۰ عدد از این موشک استفاده شد که موجودی جهانی این رهگیر را با کاهش ۶۰ درصدی، به حدود ۱۵۰ عدد رسانده است.
5. SM-6
   موشک Standard Missile ۶ (SM-۶) یک موشک شلیک‌شونده از کشتی است که عمدتاً برای مقابله با هواپیماها و موشک‌های کروز طراحی شده، اما قابلیت استفاده علیه کشتی‌ها و موشک‌های بالستیک را نیز دارد. این موشک جانشین SM-۲ است و برد بیشتری دارد و اهداف وسیع‌تری را پوشش می‌دهد. برخی از موشک‌های SM-۲ هنوز در موجودی قرار دارند. شرکت RTX برنامه دارد تا تولید موشک‌های SM-۶ را به بیش از ۵۰۰ فروند در سال افزایش دهد.
   پیش‌بینی می‌شود ۱,۱۶۰ عدد از این موشک‌ها تاکنون تولید شده و در خلال جنگ رمضان یک سوم آن، یعنی ۳۷۰ فروند، استفاده شده است. میزان تقاضای دولت ترامپ برای تولید این موشک در سال آینده بالغ بر ۴۰۰ فروند است.
6. تاد
   موشک THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) یک سامانه ضد موشک شلیک‌شونده از زمین است که برای مقابله با موشک‌های بالستیک طراحی شده و دارای بردی بلندتر و ارتفاع رهگیری بالاتری نسبت به Patriot است. موجودی این موشک‌ها محدود است، به ویژه پس از آنکه بیش از ۱۵۰ فروند از آن‌ها علیه موشک‌های بالستیک ایرانی در جنگ دوازده روزه ۲۰۲۵ شلیک شد. ایالات متحده فقط ۸ باتری THAAD دارد که برخی از آن‌ها در گوام و کره جنوبی پیش از آغاز جنگ مستقر بودند و تعدادی به خاورمیانه منتقل شدند. این سیستم شامل شش لانچر با هشت موشک رهگیر، رادار AN/TPY-۲ و سیستم‌های مختلف کنترل آتش و ارتباطات است. در مارس ۲۰۲۶، برخی اجزای سیستم‌های THAAD از کره جنوبی به خاورمیانه منتقل شدند تا اجزای آسیب‌دیده یا موشک‌های مصرف شده جایگزین شوند.
   قبل از جنگ رمضان موجودی جهانی این رهگیر تنها ۳۶۰ فروند بوده است که در ۳۹ روز جنگ با ایران، حدود ۳۰۰ قروند آن استفاده شده است. با توجه به موجودی محدود و تقاضای بالا، درخواست بودجه ایالات متحده برای سال ۲۰۲۷ به طور چشمگیری افزایش یافته است. تولید موشک‌های رهگیر THAAD از آگوست ۲۰۲۳ متوقف شده بود، اما قرار است تحویل‌ها از آوریل ۲۰۲۷ آغاز شود. تحت توافقی با دولت ترامپ، Lockheed Martin اعلام کرده است که ظرفیت تولید این موشک‌ها را به ۴۰۰ فروند در سال، عددی نزدیک به کل ظرفیت تولید آن تاکنون، افزایش خواهد داد.
7. پاتریوت
   موشک Patriot یک سامانه ضد موشک شلیک‌شونده از زمین است که برای مقابله با هواپیماها، موشک‌های بالستیک و موشک‌های کروز طراحی شده است. نسخه فعلی این موشک، Patriot Advanced Capability-۳ (PAC-۳) Missile Segment Enhancement (MSE)، دارای فناوری پیشرفته‌تر در موتور و هدایت است. برخی از موشک‌های قدیمی‌تر PAC-۳ که در دهه ۲۰۰۰ خریداری شده‌اند، هنوز موجود هستند. همچنین، تعداد قابل توجهی از موشک‌های PAC-۲ قدیمی (حدود ۴۰۰ فروند) در انبارها باقی‌مانده‌اند.
   موجودی جهانی این موشک تا قبل از جنگ ایران کمتر از ۲۳۵۰ فروند بوده است که ۶۰ درصد این تعداد تا قبل از آتش‌بس استفاده شده است. همچنین با توجه به استفاده گسترده از این موشک‌ها توسط ۱۸ کشور دیگر، به ویژه در جنگ اوکراین، تولید آن‌ها محدود است. Lockheed Martin قصد دارد تا تولید سالانه موشک‌های PAC-۳ MSE را تا سال ۲۰۳۰ به ۲,۰۰۰ فروند افزایش دهد، اما تا زمانی که تولید بیشتر در دسترس نباشد، ایالات متحده با چالش‌های تخصیص تولید مواجه خواهد شد. در حالی که استراتژیست‌های منطقه آسیا-پاسفیک خواهان نگهداری موشک‌های Patriot برای استفاده در این منطقه هستند، اوکراین نیاز بیشتری به این موشک‌ها دارد و نگرانی‌هایی درباره تأخیر در تحویل به سایر متحدان وجود دارد.

دوم.
چالش پرریسک بازنشسته‌ها
اگر ایالات متحده مجدداً بخواهد جنگی مشابه جنگ رمضان را آغاز کند، یکی از چالش‌های بزرگ پیش‌روی آن، تمام شدن ذخایر موشک‌های هفت‌گانه خود است که پنتاگون را مجبور می‌کند به سمت موشک‌های قدیمی‌تر و با ضریب خطای بالاتر روی آورد که قابلیت‌های کمتری دارند و در مقابل سامانه‌های دفاعی پیشرفته ایران به راحتی قابل رهگیری خواهند بود.
در جدول زیر، بررسی می‌کنیم که اگر ایالات متحده در شرایط بحرانی با کمبود هر یک از موشک‌های حیاتی مواجه شود، چه گزینه‌های جایگزینی ممکن است وارد میدان شوند. این جایگزین‌ها می‌توانند شامل موشک‌های قدیمی‌تر با برد کوتاه‌تر، دقت پایین‌تر و حساسیت بیشتر به سیستم‌های دفاعی ایران باشند که استفاده از آن‌ها بدون برتری هوایی ایالات متحده، می‌تواند به شدت خطرناک و ناکارآمد باشد. به همین دلیل، شناسایی و تحلیل این جایگزین‌ها می‌تواند برای برنامه‌ریزی استراتژیک در این شرایط اهمیت زیادی داشته باشد.

سوم.
مهم‌ترین تهدید تامین مهمات
با وجود این بحران در ذخایر مهمات، مسئله به مراتب پیچیده‌تر از تأمین مهمات است. چین نه تنها یکی از بزرگترین تولیدکنندگان مهمات است، بلکه تسلط مطلق آن بر تأمین مواد اولیه حیاتی برای صنایع دفاعی ایالات متحده، یک مانع جدی برای تولید مهمات به شمار می‌رود. این وابستگی به منابع معدنی خاص، همچون گالیم و تنگستن، به‌طور مستقیم توانایی آمریکا برای تولید و حفظ ذخایر استراتژیک را تهدید می‌کند. در این راستا، قطع روابط تجاری و یا اعمال تحریم‌های صادراتی توسط چین می‌تواند به سرعت بر روند تولید تأثیر بگذارد و تهدیدی جدی برای بقای تولیدات مهمات آمریکا به‌وجود آورد.
چین تسلط کاملی بر زنجیره تأمین بسیاری از مواد معدنی حیاتی دارد. به‌طور خاص، تولید گالیم خام جهانی ۹۸.۸٪ تحت کنترل چین است و در فلزات و ترکیبات نادر زمین، چین بیش از ۸۰٪ فرآوری را در اختیار دارد. این تسلط چین بر مواد حیاتی نه تنها در بخش‌های صنعتی بلکه در بخش نظامی آمریکا نیز اثرات جدی دارد. بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ قطعه (۸۰٬۰۰۰ قطعه در ۱٬۹۰۰ سلاح) از پنج ماده پراهمیت شامل آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم، تنگستن و تلوریوم به‌طور کامل یا عمده از زنجیره تأمین چینی می‌آید. به این ترتیب، ۷۸٪ کل سیستم‌های تسلیحاتی وزارت دفاع آمریکا وابستگی بالا به این مواد دارند.
چین در این میان می‌تواند در عرض چند روز تا چند هفته با اعمال تحریم‌های صادراتی، مانند تحریم مواد اولیه مانند گالیم، ژرمانیوم، آنتیموان و همچنین نظارت شدید بر صادرات گرافیت، دسترسی به این مواد را برای آمریکا به یک معضل بزرگ تبدیل کند. لازم به ذکر است که در سال ۲۰۲۵، ترامپ در پی اعمال تعرفه‌های سنگین علیه چین، پکن را مجبور به انجام اقدامی تلافی‌جویانه یعنی اعمال محدودیت‌های جدی بر صادرات عناصر کمیاب و موارد استراتژیک به آمریکا کرد و واشنگتن را به عقب‌نشینی فوری از تعرفه‌ها کرد. این موضوع در شرایطی که آمریکا با بحران ذخایر روبه‌رو است، می‌تواند به تهدیدی بزرگ تبدیل‌شود.
گزارش CSIS تأکید می‌کند که حتی قبل از جنگ ایران، ذخایر مهمات دقیق و گران‌قیمت آمریکا برای درگیری طولانی با رقیب هم‌سطحی مانند چین کافی نبود. مصرف این ذخایر در خلال ۳۹ روز عملیات علیه ایران، این شکاف را عمیق‌تر کرده و زنگ خطر را برای سناریوهای احتمالی در غرب اقیانوس آرام، مانند تایوان، به صدا درآورده است.

چهارم.

بحران عناصر نادر
طیق گزارش Govini (۲۰۲۵) سیستم‌های تسلیحاتی وزارت دفاع آمریکا (DoD) به چند ماده کلیدی وابسته هستند که کاملا تحت سیطره اکتشاف و فرآوری پکن می‌باشد.

طبق بررسی‌های Govini ، میزان ۹۱.۶ درصد از سیستم‌های نیروی دریایی، ۸۵.۱ درصد از سیستم‌های نیروی هوایی و در مجموع ۷۷.۷ درصد از کل سیستم‌های ارتش ایالات متحده به این مواد معدنی متکی هستند. و نکته مهم‌تر اینکه ۸۸ درصد زنجیره تامین این عناصر در دنیا از زیر دست چینی‌ها می‌گذرد. حتی وقتی مواد معدنی از جای دیگری استخراج می‌شوند، فرآوری آنها اغلب در چین انجام می‌شود و این امر باعث می‌شود که پکن انحصار کامل این عناصر را در دست خود داشته باشد.

پنج.
چشم‌انداز دوام تولید صنایع دفاعی آمریکا
درادامه گزارش، چشم‌انداز دوام تولید صنایع دفاعی آمریکا را در سه سناریوی قطع تامین مواد حیاتی (تحریم کامل از چین، اختلال نسبی ۳۰–۵۰٪ و خفگی فرآوری یعنی توقف تامین مواد فرآوری‌شده) بررسی می‌کنیم. یافته‌ها نشان می‌دهد «در حالتی که چین صادرات مواد کمیاب استراتژیک را کاملاً متوقف کند، صنایع دفاعی (موشکی و الکترونیکی) در بهترین حالت پس از چند ماه تمام تولیدشان «متوقف» خواهد شد.» برای نمونه، در حال حاضر تنها برای ۲ ماه ذخایر نادر زمین و به همین ترتیب سیستم‌های نیازمند آهنرباهای NdFeB برای کاربرد نظامی در دسترس ایالات متحده است.

شش.
پیش‌بینی آمریکای پساتحریم
سناریوهای تحریمی متفاوت تأثیرات زمان‌بندی متفاوتی دارند:

تحریم کامل صادرات مواد معدنی چین: اگر آمریکا و چین در تایوان به تعارض بخورند یا در تنگه هرمز تنش‌ها شدت بگیرد و وارد تقابل غیرمستقیم شوند و صادرات به آمریکا متوقف شود، ذخایر مواد معدنی برای تولید مهمات، حداقل برای ۶ هفته و حداکثر ۲ ماه کافی خواهد بود.

اختلال جزئی یا تحریم انتخابی: چنانچه فقط صادرات برخی عناصر مانند (گالیم/ژرمانیوم/آنتیموان) متوقف شود و بقیه محدود شده یا با نرخ و تعرفه هنگفتی عرضه شوند، صنایع ممکن است با کاهش میزان تولید فعلی ادامه دهند و تولید تنها تا ۵ ماه دوام بیاورد؛ هرچند کیفیت کیت‌های جایگزین نیز افت قابل توجهی خواهد داشت.

خفگی فرآوری (Processing choke): در صورتی که استخراج معادن در سایر کشورها فعال باشد، اما فرآوری آن‌ها در چین قطع شود، این سناریو عمدتاً چند ماه دیرتر اثر می‌گذارد، زیرا در ابتدای بحران مواد نیمه‌فرآوری‌شده (اکسیدها) در دسترس خواهند ماند. در این حالت، دوام تولید به حدود ۴–۶ ماه خواهد رسید. با این حال، در ماه‌های بعد، تولید همچنان تحت تأثیر قرار گرفته و در نهایت متوقف خواهد شد.

 
هفت.
سرنوشت صنایع نظامی
در این شرایط شرکت‌های بزرگ صنایع دفاعی آمریکا بیشترین ضربه را خواهند خورد:

i. لاکهید مارتین (Lockheed Martin):
تولیدکننده جنگنده‌های F-۳۵، F-۱۶، موشک‌های کروز (JASSM، LRASM)، موشک‌های ضدتانک (جولین، هل‌فایر) و سامانه‌های پدافند (پاتریوت و THAAD). برنامه F-۳۵ خود به‌تنهایی به «صدها پوند» مواد خاکی نادر برای کنترل پرواز و سیستم‌های راداری و جنگ‌الکترونیک نیاز دارد.
لذا کمبود Nd/Pr و Dy/Tb عملکرد این برنامه را به شدت محدود خواهد کرد. لاکهید در گزارش خود تایید کرده است که بسیاری از محصولاتش به مواد معدنی کمیاب (از جمله عناصر نادر و نیمه‌رساناها) وابسته‌اند و قطع عرضه آنها در بلندمدت سود و تولید را به خطر می‌اندازد.

ii. ریتون/RTX (Raytheon Technologies):
تولیدکننده موشک‌های تاماهاوک، پاتریوت، AMRAAM (AIM-۱۲۰)، سرجنگی‌های هوشمند و رادارهای پیشرفته. قسمت Raytheon شرکت RTX به شدت به مغناطیس‌های مقاوم در برابر حرارت (محتوی Dy/Tb) وابسته است؛ تولید موشک AMRAAM و Tomahawk مستقیماً به این مگنت‌ها متکی‌ است.
این شرکت همچنین در سامانه‌های راداری آرایه فازی از نیمه‌رساناهای گالیم استفاده می‌کند. در غیاب واردات چین، خطوط تولید Raytheon و زنجیره تأمین زیرمجموعه‌های Tier-۱ آنها به سرعت دچار معضل می‌شوند.

iii. نورثروپ گرومن (Northrop Grumman):
تولیدکننده بمب‌افکن B-۲۱، سامانه‌های دفاع موشکی (از جمله موشک‌های رهگیر و رادارها) و پهپادهای پیشرفته. سامانه‌های راداری و سنجش پیشرفته نورثروپ به چیپ‌های GaN و سنسورهای مادون‌قرمز وابسته‌اند؛ بنابراین اختلال در گالیوم و ژرمانیوم، نورثروپ را فلج خواهد کرد. همچنین این شرکت در توسعه سیستم‌های هدایت لیزری و الکتریکی حساس فعال است که به Nd/Tb نیاز دارند.

iv. جنرال داینامیکس (General Dynamics):
تولیدکننده تانک آبرامز، زیردریایی‌های اتمی و سکوهای موشکی زمینی. تانک آبرامز برای بخش‌هایی از مهمات ضدزره از تنگستن یا اورانیوم غنی‌شده استفاده می‌کند؛ کمبود تنگستن باعث اختلال جدی در تولید مهمات نفوذگر می‌شود. همچنین زیردریایی‌های اتمی به سیستم‌های الکترونیک و رادارهای مدرن وابسته‌اند که در آنها از عناصر خاکی نادر من جمله گالیم استفاده می‌شود.

v. سایر شرکت‌ها و پیمانکاران کلیدی:
شرکت‌هایی مانند کرایتوس، ریون الکترونیکس، اوموریکون، MTM و سایر تامین‌کنندگان کوچک‌تر نیز تحت فشار هستند. بسیاری از پیمانکاران فرعی قطعات نظیر مگنت‌ها و نیمه‌رساناها (Tier-۲ و پایین‌تر) به طور کامل وابسته به زنجیره چینی هستند؛ توقف صادرات چین مستقیماً به توقف خطوط تولید بزرگ‌ترین تولیدکنندگان می‌انجامد.
به طور کلی، تقریبا تمام شرکت‌های بزرگ دفاعی در خطر هستند زیرا بسیاری از سیستم‌هایشان با قطعاتی ساخته شده که یکی از مراحل استخراج یا پردازش آن در چین است. به‌عنوان نمونه، یک تحلیل از Govini نشان می‌دهد که بیش از ۴۰٪ نیمه‌هادی‌ها در سیستم‌های تسلیحاتی آمریکا وابسته به تامین‌کنندگان چینی هستند.
در نتیجه حتی شرکت‌هایی که محصول نهایی خود را در آمریکا مونتاژ می‌کنند (مانند لاکهید و ریثئون)، در لایه‌های پایین‌تر زنجیره تولید از مشکلات عمده رنج خواهند برد.