لشکرکشی اردوغان به شمال حلب؛ منتظر واکنش ایران و سوریه هستیم!

پس از فروکش کردن آتش جنگ سوریه و گذشت یک دوره از آتش بس ناخوانده بین روسیه، ایران، آمریکا و ترکیه در شمال این کشور، اردوغان با دست گذاشتن بر روی نقاطی در شمال حلب خاکستر این آتش را دوباره داغ کرد.
در اوایل خرداد ماه بود که روزنامه ینی شفق از قصد ارتش‌ ترکیه برای اجرای عملیاتی در تمامی مناطق شمالی سوریه با محوریت تل رفعت، عین العرب، عین عیسی و منبج پرده برداشت. اما تحرکات روسیه و مانورهای مشترک روسیه، سوریه و SDF در شمال شرق سوریه منجر شد که هدف رسمی عملیات ارتش ترکیه به دو شهرک منبج و تل رفعت در استان حلب تقلیل پیدا کند و عملیات در شمال شرق سوریه کنسل شود.
طبق معمول ترکیه پیش از آغاز هر تحرکی در سوریه، جوانب مسئله را با مواضع روسیه و آمریکا سنجیده و سپس به ماجراجویی می‌پردازد. در واقع رضایت آمریکا در پشت پرده و بی تفاوتی روسیه به وضعیت شمال حلب، همه حواس ترکیه را به واکنش ایران و دولت سوریه معطوف کرده است. علت این موضوع نیز روشن است! روس‌ها و آمریکایی‌ها به قدری در جنگ اوکراین مشغول شده‌اند که همکاری ترکیه در خصوص عضویت سوئد و فنلاند در ناتو، کشتیرانی دریای سیاه و صادرات گندم و… می‌تواند به آنها کمک بزرگی کند.

با نگاهی به آخرین تحولات منطقه و وضعیت نقشه نظامی در شمال حلب، چند مورد مهم مورد توجه است. این موارد به شرح زیر است:

۱- هدف ترکیه از عملیات در شمال سوریه:
هدف ترکیه از عملیات در شمال سوریه، (به قول اردوغان) جلوگیری از رشد گروه‌های کُرد مستقر در شمال سوریه، دور نگه داشتن تروریست های PKK از مرزهای ترکیه و ایجاد منطقه امن به عمق ۳۰ کیلومتر در امتداد مرزهای ترکیه از منطقه عفرین در غرب تا منطقه قامشلی در شرق سوریه است.
اما اهداف مهم‌تر اردوغان از این عملیات، احیای احساسات ملی گرایانه در میان رای دهندگان ترک و افزایش محبوبیت رو به کاهش او یک سال قبل از انتخابات ریاست جمهوری است. بنابراین کسب امتیاز برای پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی ترکیه در ژوئن ۲۰۲۳ میلادی یکی از مهم ترین اهداف عملیات است. همچنین کاهش مخاطرات حضور مهاجرین سوری در ترکیه و انتقال آنها به شمال سوریه یکی دیگر از اهداف مهم سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اردوغان است.

۲- چه کسی با ترکیه مقابله خواهد کرد؟
قدرت نظامی ارتش سوریه به تنهایی برای مقابله با اقدامات ترکیه کافی نیست و آنها به ارتش روسیه نیاز دارند. دیدگاه حامی اصلی سوریه، یعنی کشور روسیه نیز به گونه‌ای است که نبردها و تحولات تا زمانی که تعارضی با منافعش نداشته باشد وارد معرکه نمی‌شود. از سویی دیگر کُردهای ساکن شمال سوریه تاکنون همراهی چندانی با مواضع و اقدامات دولت سوریه و متحدینش نداشته‌اند. بنابراین از نظر روس‌ها، گروه‌های کُرد ارزش درگیر شدن با ترکیه را ندارند.
روابط کُردهای شمال حلب با آمریکا نیز پس از خیانت ترامپ به آنها در جریان درگیری‌های ۲۰۱۹ میلادی سرد شده است و همچنین آمریکا دیگر مواضعی در شمال حلب ندارد که بتواند منبج و تل رفعت را از گزند ترکیه حفظ کند.
در این میان نگاهها به ایران و گروه‌های مقاومت دوخته شده است. تاکنون هیچ موضع روشنی از سوی ایران و سران گروه‌های مقاومت در خصوص عملیات احتمالی ترکیه در شمال حلب دیده نشده است، اما واکنش آنها به این موضوع قابل گمانه زنی است.
در صورتی که گروه‌های کُرد به سمت ایران و دولت سوریه متمایل شوند، مطمئنا حمایت ایران و دولت سوریه برنامه ترکیه را دستخوش تغییراتی خواهد کرد. حمایت ایرانی‌ها بی شک روس‌ها را هم به منطقه خواهد کشاند و ترکیه ناچار به تغییر برنامه خواهد شد. چگونگی این تغییر مشخص نیست اما بی شک ترکیه از رویارویی نظامی مستقیم با ایران اجتناب خواهد کرد. اما در صورتی که کُردها همچنان نسبت به رابطه با ایران و دولت سوریه مشکوک باشند، قطعا در زیر چکمه اردوغان قرار خواهند گرفت و تل رفعت و منبج و هر نقطه‌ای که در آن مستقر هستند، به سرنوشت عفرین، تل ابیض و… دچار خواهد شد. لازم به ذکر است بر اساس اطلاعات منابع میدانی “تحولات جهان اسلام” از شمال سوریه، نیروهای مقاومت حضور فعالی در اطراف دیرجمال دارند و روز گذشته ارتش روسیه نیز تعداد زیادی از نیروهای خود را در فرودگاه منغ در جنوب اعزاز مستقر کرد. این تحرکات گمانه زنی ها برای همکاری روسیه، ایران و کردها در شمال غرب استان حلب را تقویت می‌کند.

۳- محورهای عملیات احتمالی ترکیه:
علیرغم اظهارات اردوغان مبنی بر حمله به تل رفعت و منبج، جزئیات عملیات نظامی آنها در شمال سوریه هنوز نهایی نشده و عین العرب و عین عیسی نیز از اهداف احتمالی ترکیه است. شورای امنیت ملی ترکیه نیز پنجشنبه ۱۲ خردادماه، جلسه‌ای برای بررسی ابعاد این عملیات برگزار خواهد کرد و قرار است که نتیجه تصمیم خود را اعلام کنند.
به طور کلی ارتش ترکیه برای تصرف مواضع کردها در شمال شهر حلب کار چندان سختی ندارد مگر اینکه نیروهای سوری و ایرانی وارد معرکه شوند. آنها می‌توانند از جهت جنوب اعزاز و غرب مارع به تل رفعت حمله کرده و با قطع جاده ارتباطی با حلب، این شهرک را محاصره کنند. پس از این، کار بر روی تصرف فرودگاه منغ و حدود بیست روستا باقی می‌ماند که تصرف آنها به منزله‌ی تهدید ترکیه و مسلحین علیه شهرک‌های نبل و الزهرا است.
در جبهه منبج نیز حملات می‌تواند از منطقه الدادات در شمال منبج و حومه‌ی العریمه در غرب منبج آغاز شود و تا مجاورت رود فرات ادامه پیدا کند. پیشروی ترکیه در این محور منجر به تقویت مواضعشان در جبهه شمالی حلب می‌شود و دست آنها برای عملیات به سمت عین العرب را نیز بازتر می‌کند.

با توجه به این موارد به نظر می‌رسد ترکیه در اجرای این عملیات قاطع است و اگر واکنش صحیحی از ایران و دولت سوریه نبینیم، ضرر قابل توجهی گریبان محور مقاومت را در تحولات آتی شمال سوریه خواهد گرفت. مقابله ایران با عملیات ترکیه در شمال حلب نه تنها منجر به شکست توهمات نوعثمانیسم اردوغان خواهد شد بلکه پاسخ درخوری به اقدامات مخرب و جهت دار این دولت، علیه محور مقاومت و کشورهای منطقه است.